Kabinet maakt grote draai en verbreekt belangrijke verkiezingsbelofte

650 zelfstandigen die de overheid hielpen bij het wegwerken van de toeslagenaffaire, krijgen nu zelf een financiële tik op de vingers. Terwijl zij vooral bezig waren met dossiers, herstelbrieven en gesprekken met gedupeerden, hangt hen ineens een naheffing en mogelijk een boete boven het hoofd.

Het gaat om ingehuurde krachten die in de praktijk meedraaiden alsof ze collega’s in loondienst waren. En juist daar wringt het: de Belastingdienst is sinds begin 2025 strenger gaan handhaven op zogenoemde schijnzelfstandigheid. Dat raakt nu ook deze groep.

Strengere controle die ineens heel dichtbij komt

Sinds 2025 controleert de Belastingdienst steviger op situaties waarin een zzp’er formeel zelfstandig is, maar feitelijk werkt als werknemer. Dat gebeurde vroeger al, maar vooral bij bedrijven; nu lijkt ook de overheid zelf nadrukkelijker onder het vergrootglas te liggen.

Voor de betrokken zzp’ers komt dat niet alleen onverwacht, het voelt ook wrang. Zij werden juist ingezet om een vastgelopen hersteloperatie op tempo te houden. En dat werk was bepaald geen bijbaan: veel zelfstandigen draaiden mee in teams, met overheidssystemen en onder aansturing.

De hersteloperatie kon niet zonder hen

Eind 2024 deed de Dienst Toeslagen een dringend beroep op een groep van ongeveer 650 zzp’ers om vooral te blijven. De redenering was helder: als zij zouden stoppen, zou de afhandeling van de toeslagenaffaire nog verder vertragen.

Volgens betrokkenen werd daarbij óók iets anders gezegd: als er fiscale gevolgen kwamen door de manier van inhuren, dan zou de dienst die lasten op zich nemen. Kortom, de boodschap was: blijf helpen, wij vangen de juridische en fiscale risico’s op.

Belofte ingetrokken, rekening bij de zzp’er

Nu blijkt dat die toezegging niet overeind blijft. De Dienst Toeslagen gaat naheffingen en eventuele boetes toch niet compenseren, waardoor zelfstandigen het bedrag zelf moeten ophoesten. Daarmee lijkt de overheid terug te krabbelen op een afspraak die juist bedoeld was om rust te geven.

Dat maakt de situatie extra gevoelig: het gaat om mensen die mee hebben gewerkt aan het herstellen van een grote overheidsfout. En juist in dat dossier, waar vertrouwen zo’n schaars goed is, wordt een financiële dreun vanuit dezelfde overheid bijzonder slecht uitgelegd.

Hoe hoog kan het oplopen?

Intermediair Vanberkel Professionals, een belangrijk bureau dat zzp’ers leverde aan de hersteloperatie, rekent voor dat naheffingen per persoon kunnen oplopen tot zo’n 10.000 euro. Opgeteld zou het om circa 6 miljoen euro gaan.

Die bedragen ontstaan niet zomaar uit één boete, maar uit een mix van correcties en heffingen die horen bij een dienstverband. Denk aan loonheffingen en premies die normaliter via een werkgever lopen. Voor zelfstandigen is dat een flinke tegenvaller.

Wat is schijnzelfstandigheid eigenlijk?

Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand als zzp’er wordt ingehuurd, maar werkt alsof hij of zij in vaste dienst is. Bijvoorbeeld als de opdrachtgever bepaalt wanneer en hoe je werkt, je onderdeel bent van een teamstructuur en je nauwelijks eigen ondernemersruimte hebt.

In dit geval zouden de zelfstandigen niet of nauwelijks te onderscheiden zijn geweest van ambtenaren. Zij werkten met overheidslaptops, draaiden mee in roosters en zaten ingebed in afdelingen. Precies dát zijn factoren die de Belastingdienst meeweegt bij handhaving.

Ministerie houdt de lippen stijf op elkaar

Op vragen waarom een eerdere toezegging nu niet wordt nagekomen, laat het ministerie weten daar geen inhoudelijk antwoord op te kunnen geven. Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Belastingdienst) verwijst via een woordvoerder naar de fiscale geheimhoudingsplicht.

Die plicht maakt dat het ministerie niet zou mogen ingaan op ‘individuele zaken’ en dus ook niet op aantallen en bedragen. Dat klinkt netjes, maar voor de betrokkenen voelt het als een muur: er is wél een probleem, maar er komt geen duidelijk verhaal.

‘De overheid moet voorbeeldgedrag tonen’

Staatssecretaris Sandra Palmen, verantwoordelijk voor de hersteloperatie en daarmee ook het werkveld waarin de zzp’ers actief waren, benadrukt dat de overheid zich net als iedereen aan wet- en regelgeving moet houden. Volgens haar hoort daar een voorbeeldrol bij.

Met andere woorden: dezelfde regels moeten gelden voor burgers, bedrijven én de overheid. Alleen schuurt die boodschap met de eerdere oproep om door te werken, plus de geruststelling dat de rekening niet bij de zelfstandigen zou belanden.

Onrust bij zzp’ers en intermediairs

Volgens Vanberkel Professionals zijn veel van de betrokken zelfstandigen ‘zeer bezorgd’. Niet gek: een naheffing van duizenden euro’s komt vaak bovenop een onzekere markt, schommelende opdrachten en de kosten die je als zelfstandige zelf draagt.

Het bureau zegt dat pogingen om met het ministerie van Financiën tot een oplossing te komen niets hebben opgeleverd. De overheid zou ‘onverbiddelijk’ zijn. Dat voedt het gevoel dat deze groep tussen wal en schip valt.

Een rondpompeffect binnen hetzelfde ministerie

Een opvallend punt in de kritiek is dat het geld in feite binnen hetzelfde overheidsdomein rondgaat. De Dienst Toeslagen vroeg om extra mensen, maar de Belastingdienst legt nu naheffingen op. Dat betekent: het ene onderdeel heeft mensen nodig, het andere onderdeel incasseert.

Volgens betrokkenen gebeurt dat ‘over de rug’ van zzp’ers en intermediairs. En het is lastig uit te leggen aan de samenleving, zeker omdat het uitgerekend gaat om het dossier waarin hard wordt gewerkt aan herstel, vertrouwen en rechtvaardigheid.

Wat betekent dit voor de hersteloperatie?

De directe vraag is of dit gevolgen heeft voor de beschikbaarheid van personeel. Als zelfstandigen het gevoel krijgen dat werken voor de overheid extra risico’s meebrengt, kan dat de bereidheid om bij te springen verminderen—juist op plekken waar de druk al hoog is.

Daarnaast speelt het bredere signaal: de overheid wil strenger optreden tegen schijnzelfstandigheid, maar maakt tegelijk gebruik van flexibele schillen om grote projecten draaiende te houden. Die spanning is niet nieuw, maar wordt hier wel pijnlijk zichtbaar.

De komende tijd: duidelijkheid of verdere escalatie

Of er nog een tegemoetkoming, overgangsregeling of laat compromis komt, is op dit moment onduidelijk. Voor zzp’ers gaat het niet alleen om geld, maar ook om vertrouwen: wat is een toezegging waard als die later kan verdampen?

De kwestie laat in elk geval zien hoe ingewikkeld flexibel werken is geworden, zeker bij de overheid. Heb jij hier een mening over of herken je dit als zzp’er? Laat het weten op onze sociale media en praat mee.

Bron: ad.nl