Tienduizenden voormalige studenten met een openstaande studieschuld blijken voor DUO nauwelijks nog bereikbaar. Vooral mensen die langdurig in het buitenland verblijven, verdwijnen regelmatig uit beeld van de overheid. Daardoor loopt de Nederlandse staat jaarlijks grote bedragen mis.
Het kabinet wil daarom ingrijpen met strengere regels en nieuwe bevoegdheden voor DUO. Vooral de groeiende groep oud-studenten zonder vast woonadres zorgt voor toenemende zorgen binnen het ministerie van Onderwijs.
Openstaande schulden blijven oplopen
Uit een conceptwetsvoorstel van het ministerie blijkt dat in 2025 ongeveer 21.000 oud-studenten zonder bekend woonadres geregistreerd stonden. Dat aantal komt neer op ongeveer één op de vijftig mensen met een studieschuld. Omdat DUO geen actuele gegevens bezit, wordt het innen van schulden steeds ingewikkelder. De overheid ziet het bedrag aan openstaande schulden daardoor snel oplopen. Inmiddels gaat het om ongeveer 170 miljoen euro die niet kon worden geïnd.
Die stijging verloopt opvallend snel. In 2018 bedroeg het openstaande bedrag nog ruim 76 miljoen euro. Binnen enkele jaren is dat bedrag meer dan verdubbeld. Vooral jongeren die tijdelijk naar het buitenland vertrekken voor werk, reizen of emigratie verdwijnen volgens het kabinet steeds vaker uit beeld. Daardoor wordt het innen van studiefinanciering steeds lastiger. Ook experts op het gebied van persoonlijke financiën volgen die ontwikkeling met groeiende aandacht.
Buitenlandse verblijfplaats zorgt voor problemen
Wie in Nederland stopt met aflossen van een studieschuld, krijgt uiteindelijk meestal te maken met een deurwaarder. Bij oud-studenten in het buitenland ligt dat veel ingewikkelder. DUO beschikt daar vaak niet over actuele contactgegevens of een vast adres. Daardoor kunnen betalingsherinneringen en officiële waarschuwingen niet altijd worden bezorgd. Dat belemmert de mogelijkheden om schulden effectief te innen.
Volgens de huidige regels verjaart een studieschuld na vijf jaar wanneer DUO geen contact meer krijgt met de schuldenaar. Dat betekent dat de overheid de schuld uiteindelijk niet meer kan opeisen.
Juist die regeling veroorzaakt volgens het kabinet steeds grotere financiële problemen. Door het stijgende aantal vertrekkende studenten neemt ook het risico toe dat schulden definitief verdwijnen. Vooral bij langdurige emigratie ontstaat daardoor een groeiend gat in de overheidsinkomsten.
Nieuwe regels moeten contact verplicht maken
Het kabinet wil daarom een wettelijke bereikbaarheidsplicht invoeren voor studenten en oud-studenten met een studieschuld. Mensen moeten voortaan actuele contactgegevens blijven doorgeven aan DUO.
Dat kan gaan om een woonadres, maar ook om een telefoonnummer of e-mailadres. Op die manier hoopt de overheid sneller contact te kunnen leggen bij betalingsachterstanden. De maatregel moet voorkomen dat oud-studenten volledig van de radar verdwijnen.
Voor mensen zonder vast woonadres komt er volgens het voorstel een alternatieve oplossing. Zij moeten een contactpersoon kunnen aanwijzen die bereikbaar blijft namens de oud-student.
Dat kan bijvoorbeeld een familielid of goede vriend zijn. Op die manier wil het kabinet voorkomen dat mensen onvindbaar worden tijdens langdurige reizen of verblijfperiodes in het buitenland. De overheid verwacht dat daardoor meer studieschulden alsnog kunnen worden geïnd.
Verjaring studieschuld mogelijk verdubbeld
Naast de bereikbaarheidsplicht wil het kabinet ook de verjaringstermijn flink verlengen. Nu vervalt een studieschuld na vijf jaar zonder contactmoment tussen DUO en de oud-student.
Volgens het nieuwe voorstel moet die termijn worden verlengd naar tien jaar. Daarmee krijgt de overheid aanzienlijk meer tijd om schulden alsnog te innen. Vooral bij internationale verhuizingen moet dat meer ruimte bieden voor onderzoek.
De voorgestelde wijziging maakt onderdeel uit van de nieuwe Variawet studiefinanciering. Daarmee wil het kabinet meerdere problemen rond studiefinanciering tegelijk aanpakken. De langere verjaringstermijn moet voorkomen dat oud-studenten jarenlang onvindbaar blijven totdat hun schuld automatisch verdwijnt.
Volgens het ministerie ontstaat daardoor een eerlijker systeem voor mensen die hun lening wel netjes terugbetalen. Ook kredietverstrekkers volgen de plannen nauwlettend vanwege mogelijke gevolgen voor financiële registraties.
DUO krijgt mogelijk meer internationale bevoegdheden
Het kabinet wil daarnaast dat DUO makkelijker gegevens kan uitwisselen met buitenlandse instanties. Op dit moment zijn die mogelijkheden nog beperkt. Daardoor kost het veel tijd om oud-studenten in andere landen op te sporen. Vooral binnen Europa verwacht het kabinet meer samenwerking nodig te hebben. Dat moet ervoor zorgen dat studieschulden ook over de grens beter kunnen worden geïnd.
Volgens het voorstel moet DUO straks bijvoorbeeld contactgegevens kunnen opvragen bij autoriteiten in België of Duitsland. Dat kan wanneer een oud-student zich daar officieel heeft gevestigd. Andersom zouden buitenlandse instanties ook informatie kunnen opvragen bij Nederland voor vergelijkbare schuldenzaken.
Het kabinet verwacht dat internationale samenwerking steeds belangrijker wordt door de groeiende mobiliteit onder jongeren. Vooral binnen de Europese arbeidsmarkt vertrekken steeds meer afgestudeerden tijdelijk naar het buitenland.
Paspoortmaatregel blijft omstreden
Op dit moment beschikt DUO al over een zwaar middel bij langdurige wanbetaling van hoge schulden. In sommige gevallen kan een zogenoemde paspoortsignalering worden ingezet. Daarbij kan een paspoort of identiteitskaart ongeldig worden verklaard of geweigerd. Die maatregel wordt toegepast bij ernstige betalingsproblemen en langdurige onbereikbaarheid. Toch bestaat daar al langer discussie over binnen de politiek.
Volgens het kabinet is een paspoortsignalering vaak juridisch kwetsbaar en te zwaar voor de situatie. Daarom wil de overheid voortaan vooral inzetten op betere bereikbaarheid en internationale samenwerking.
Daarmee moet worden voorkomen dat extreme maatregelen noodzakelijk worden. Tegelijkertijd blijft het kabinet benadrukken dat studieschulden uiteindelijk moeten worden terugbetaald. Vooral het groeiende bedrag aan openstaande schulden zorgt voor druk op de overheidsfinanciën.
Voorstel nog niet definitief
Het wetsvoorstel is nog niet officieel behandeld door de Tweede Kamer. Wel staat het voorstel inmiddels online voor consultatie. Dat betekent dat burgers, organisaties en deskundigen opmerkingen en kritiek kunnen indienen. Pas daarna wordt bekeken of de plannen daadwerkelijk worden aangepast of ingevoerd. De komende maanden zal duidelijk worden hoeveel politieke steun er bestaat voor de strengere regels.
Binnen Den Haag groeit ondertussen de overtuiging dat het probleem zonder ingrijpen verder zal toenemen. Door de stijgende kosten van studiefinanciering en het groeiende aantal studenten in het buitenland loopt de druk verder op.
Vooral de combinatie van verjaring en beperkte internationale samenwerking wordt gezien als een zwakke plek binnen het huidige systeem. Het kabinet lijkt daarom vastbesloten om de regels rond studieschuld aanzienlijk strenger te maken.
