De afgelopen jaren kregen we in Nederland vooral gezondheidsnieuws voorgeschoteld dat dicht bij huis voelde: griep, corona, RS-virussen en af en toe een uitbraak verder weg op de wereldkaart. Maar volgens Ernst Kuipers schuift die grens langzaam op, richting onze achtertuin.
De voormalige minister van Volksgezondheid en oud-ziekenhuisbestuurder spreekt van een ontwikkeling die je niet in één week in de cijfers ziet, maar die wel degelijk gaande is. Straks gaat het niet alleen meer over verkoudheden en seizoenspiekjes, maar ook over ziekten die we tot nu toe vooral associeerden met tropische bestemmingen.
Een waarschuwing met een duidelijke aanleiding
Kuipers verschijnt vanavond in Pauw & De Wit, maar de talkshow deelde alvast een voorproefje van wat hij daar bespreekt. Zijn boodschap sluit aan op een nieuw rapport uit een WHO-commissie waarin hij tegenwoordig meedraait.
Die commissie kijkt naar de gevolgen van klimaatverandering voor de volksgezondheid. Niet alleen naar hittegolven of luchtkwaliteit, maar ook naar infectieziekten. Het idee: als het klimaat verschuift, verschuiven dieren, insecten en daarmee ook ziekteverwekkers mee.
Klimaatverandering als versneller
In het fragment wat al naar buiten is gekomen, wijst Kuipers erop dat Nederlandse zomers de afgelopen decennia merkbaar warmer zijn geworden. Dat voelt voor veel mensen als goed nieuws: eerder terrassen, meer stranddagen, langere avonden buiten.
Maar warmte heeft ook een andere kant. Insecten houden van hogere temperaturen en langere warme seizoenen. Als omstandigheden gunstiger worden, kunnen soorten die vroeger niet konden overleven hier steeds makkelijker voet aan de grond krijgen.
Over welke infectieziekten het gaat
Kuipers noemt twee ziekten expliciet: malaria en knokkelkoorts (dengue). Dat zijn infectieziekten die in veel gevallen worden overgedragen door muggen. Tot voor kort klonken ze voor Nederlanders vooral als iets dat bij verre reizen hoort.
Zijn punt is niet dat Nederland morgen massaal te maken krijgt met tropische uitbraken, maar dat het risico toeneemt. Als muggen die deze ziekten kunnen verspreiden zich noordwaarts verplaatsen, groeit ook de kans op lokale besmettingsketens.
Waarom muggen hierin zo belangrijk zijn
De mug is in dit verhaal de ‘chauffeur’ van het virus of de parasiet. Zonder de juiste muggensoort kan een ziekte zich lastig verspreiden. Maar als die soorten élk jaar iets verder opschuiven, verandert het speelveld stap voor stap.
Kuipers zegt dat de opmars in Europa zichtbaar is: Zuid-Europa kent inmiddels al langer deze problematiek, en volgens hem schuift de zone jaarlijks ongeveer 70 kilometer naar het noorden. Dat is geen sprint, maar wel een gestage mars.
Van Singapore naar Nederlandse zomers
Om zijn punt tastbaar te maken, haalt Kuipers zijn internationale ervaring aan. Hij woonde eerder langere tijd in Singapore, waar het klimaat tropisch is en waar infectieziekten zoals dengue veel bekender zijn in het dagelijks leven.
Wanneer hij in Nederland nu al in april dagen met 25 graden en hoger ziet, maakt dat indruk. Zulke temperaturen passen bij gebieden rond de evenaar. En waar het klimaat erop gaat lijken, kunnen ook bepaalde gezondheidsrisico’s meekomen.
Wat dit betekent voor Nederland en Europa
Voor Nederland gaat het volgens experts in de basis om voorbereiding: monitoring, snelle signalering en goede voorlichting. Denk aan het in kaart brengen van muggensoorten, het bijhouden van meldingen en het herkennen van ziektebeelden die artsen hier minder vaak zien.
Daarnaast speelt de publieke ruimte mee: stilstaand water in tuinen, regentonnen, vijvers en bouwplaatsen kan broedplekken opleveren. Het zijn kleine dingen, maar op grotere schaal kan het invloed hebben op hoe makkelijk muggenpopulaties groeien.
Kuipers’ rol en waarom zijn woorden gewicht hebben
Voor veel mensen is de naam Ernst Kuipers vooral verbonden aan de coronajaren. Toen was hij een van de gezichten van de Nederlandse zorgcrisis en werd hij regelmatig gevraagd om uit te leggen hoe het ervoor stond in de ziekenhuizen.
Hij was onder meer bestuursvoorzitter van het Erasmus MC en had landelijke functies rond acute zorg en patiëntenspreiding. Later werd hij minister van Volksgezondheid in kabinet Rutte IV, waar hij verantwoordelijk was voor het coronabeleid en de overgang naar ‘leven met corona’.
Niet paniek, wel vooruitkijken
De waarschuwing van Kuipers is vooral een pleidooi om niet achter de feiten aan te lopen. De ervaring met corona heeft geleerd hoe snel een gezondheidsvraagstuk de samenleving kan bezighouden, zeker als het nieuwe situaties en onzekerheid met zich meebrengt.
Tegelijkertijd is dit geen boodschap van doemdenken, maar van realisme: klimaatverandering heeft meer gevolgen dan alleen warmere zomers. De vraag is vooral hoe je op tijd organiseert dat signalering en preventie op orde zijn.
Wat jij als lezer hiervan kunt meenemen
Voor nu draait het om alertheid zonder stress. Muggen weren blijft sowieso handig: horren, lange mouwen bij schemering en het vermijden van stilstaand water rond het huis. Dat zijn simpele stappen die ook in ‘normale’ zomers nut hebben.
En bij klachten na een reis of na een periode met veel muggenbeten kan het helpen om je huisarts te vertellen waar je bent geweest en wat je precies merkt. Hoe sneller een arts het juiste spoor heeft, hoe beter.
Hoe kijk jij hiernaar?
De woorden van Kuipers roepen ongetwijfeld discussie op: zijn we als Nederland voldoende voorbereid, of onderschatten we deze ontwikkeling? Het onderwerp raakt aan gezondheid, klimaat en hoe we onze leefomgeving inrichten.
Laat vooral weten wat jij ervan vindt en of jij merkt dat muggenoverlast verandert in jouw buurt. Praat mee via onze sociale media: reageren kan helpen om ervaringen en vragen boven tafel te krijgen.
Bron: Pauw & de Wit
