De eerste werkdag van het nieuwe jaar bracht direct winterse omstandigheden, met sneeuwval, gladheid en lage temperaturen die het verkeer ontregelden. Niet iedereen voelde zich onder deze omstandigheden in staat om veilig naar het werk te reizen. De vraag wat werknemers mogen doen bij gevaarlijk weer laaide daardoor meteen op. Mag iemand thuisblijven als reizen onveilig voelt, zelfs zonder thuiswerkmogelijkheid? En wie bepaalt uiteindelijk wat verantwoord is in zulke situaties?
Volgens vakbond FNV en arbeidsrechtadvocaat Pascal Besselink van DAS draait alles om overleg tussen werknemer en werkgever. Zij benadrukken dat goed werkgeverschap en goed werknemerschap leidend zijn bij extreme weersomstandigheden. “Het gaat om goed werkgeverschap en goed werknemerschap,” legt Besselink uit. Er bestaat geen specifieke wet die exact voorschrijft wat te doen bij gevaarlijk weer. Wel bestaan er richtlijnen die houvast bieden.
Eigen verantwoordelijkheid voor de reis
In principe blijft een werknemer verantwoordelijk voor het op tijd verschijnen op het werk, ongeacht weersomstandigheden. Sneeuw of gladheid verandert die basisverplichting niet automatisch. Als de gebruikelijke manier van reizen niet mogelijk is, wordt verwacht dat naar alternatieven wordt gezocht. Dat kan betekenen dat iemand met een collega meerijdt of een ander vervoermiddel probeert te regelen.
Wanneer openbaar vervoer uitvalt, ligt de eerste stap ook bij de werknemer om een oplossing te zoeken. Lukt dat echt niet, dan is overleg met de werkgever noodzakelijk. Samen kan worden gekeken naar opties die passen bij de situatie. Denk aan thuiswerken, het opnemen van verlof of het later inhalen van werkzaamheden.
Rol van thuiswerken en afspraken
De FNV ziet thuiswerken als een logische oplossing wanneer dat praktisch mogelijk is. In veel functies is dat echter geen realistische optie. In zulke gevallen is het belangrijk om samen te bespreken wat wél haalbaar is. De vakbond adviseert om de ondernemingsraad te betrekken bij dit soort vraagstukken. Zo kunnen vooraf duidelijke afspraken worden gemaakt over werken bij extreem weer.
Duidelijkheid vooraf voorkomt onrust op momenten dat het weer plotseling omslaat. Bedrijven die hier al beleid voor hebben opgesteld, merken vaak minder discussie. Toch blijft maatwerk nodig, omdat niet elke functie of werknemer vergelijkbaar is. Goede communicatie blijft daarom essentieel.
Afstand en reistijd meegewogen
De afstand tussen woning en werk speelt eveneens een belangrijke rol bij de beoordeling. Een korte reis die iets langer duurt, wordt meestal als acceptabel gezien. Anders ligt dat bij lange afstanden die door het weer extreem worden verlengd. Als een gebruikelijke reistijd verdubbelt tot meerdere uren, kan dat onredelijk zijn.
Volgens de FNV moet ook dit altijd in overleg worden besproken. Wat redelijk is, verschilt per persoon en per situatie. Soms is aanwezigheid echt noodzakelijk omdat niemand anders het werk kan doen. In zulke gevallen mag een werkgever actief meedenken over vervoer of ondersteuning.
Verantwoordelijkheid van de werkgever
Als een werknemer kan aantonen dat reizen met auto of openbaar vervoer onveilig is, moet de werkgever meedenken. Dat kan betekenen dat alternatief vervoer wordt geregeld of dat extra kosten worden vergoed. Zeker wanneer aanwezigheid cruciaal is, rust er een grotere verantwoordelijkheid bij de werkgever. Veiligheid mag daarbij nooit ondergeschikt raken aan productiviteit.
Werkgevers hebben bovendien een zorgplicht voor hun personeel. Die plicht geldt niet alleen op de werkvloer, maar ook in redelijke mate rondom het reizen. Samen zoeken naar oplossingen voorkomt escalatie en vergroot wederzijds begrip.
Waarschuwingen en kleurcodes
Er bestaat een duidelijk verschil tussen lichte sneeuwval en extreem gevaarlijk weer. Wanneer het KNMI of de overheid reizen afraadt, zoals bij code rood, moeten werkgevers maatregelen nemen. Dat kan betekenen dat bedrijven eerder sluiten of medewerkers oproepen thuis te blijven. In zulke situaties is het meestal niet nodig om verlof op te nemen.
Bij code rood is er doorgaans meer begrip voor thuisblijven. Werkgevers moeten dan afwegen of het verantwoord is mensen te laten reizen. Blijft iemand thuis, dan worden vaak afspraken gemaakt over het inhalen van werk. Zo blijft de balans tussen veiligheid en verantwoordelijkheid behouden.
Code oranje en code geel
Bij code oranje ligt de beoordeling minder eenduidig. Advocatenkantoor Rutgers & Posch stelt dat per werknemer moet worden gekeken wat redelijk is. De ene persoon kan veilig reizen, terwijl dat voor een ander onverantwoord is. Factoren zoals afstand, vervoermiddel en ervaring spelen daarbij mee.
Code geel geldt als een mildere waarschuwing. In die situatie mag doorgaans worden verwacht dat werknemers gewoon naar het werk komen. Alleen bij uitzonderlijke persoonlijke omstandigheden kan daarvan worden afgeweken. Ook hier blijft overleg de sleutel.
Beroepen in de buitenlucht
Niet alle werknemers werken binnen een kantooromgeving. Voor mensen die buiten werken, zoals bezorgers, bouwvakkers of agenten, gelden aanvullende regels. Werkgevers moeten zorgen voor een veilige werkomgeving, ook bij slechte weersomstandigheden. Als het buiten gevaarlijk is, moet het werk daarop worden aangepast.
Een bezorger mag bijvoorbeeld niet worden afgerekend op een lager aantal afleveringen door sneeuwval. Volgens de FNV is dat onredelijk en onveilig. Ook in de bouw, zorg en bij de politie moet veiligheid altijd vooropstaan. Wanneer risico’s te groot worden, moet het werk worden aangepast of tijdelijk stilgelegd.
Kwetsbaarheid en maatwerk
Extra kwetsbaarheid door ziekte of zwangerschap vraagt om aanvullende zorgvuldigheid. Volgens Besselink mag van de ene werknemer meer worden gevraagd dan van de andere. Iedere situatie vraagt om een eigen afweging. Juist daarom is het belangrijk om het gesprek open te voeren.
Grote conflicten over werken bij extreem weer komen zelden voor. Rechtszaken over dit onderwerp zijn volgens Besselink uitzonderlijk. In de praktijk lukt het meestal om er samen uit te komen. Redelijkheid aan beide kanten voorkomt escalatie.
Communicatie voorkomt problemen
Het belangrijkste blijft duidelijke communicatie tussen werknemer en werkgever. Zomaar thuisblijven zonder overleg vergroot de kans op misverstanden. Tegelijkertijd moet er ruimte zijn om aan te geven wanneer reizen echt onveilig voelt. Samen zoeken naar wat haalbaar en veilig is, houdt de werkrelatie gezond.
Door tijdig afspraken te maken en begrip te tonen voor elkaars positie, ontstaat rust. Extreme weersomstandigheden vragen om flexibiliteit en gezond verstand. Dat gezamenlijke uitgangspunt blijkt in de praktijk vaak voldoende om problemen te voorkomen.
