Een open graf, een hartje met de naam Lisa en familieleden die een kist dragen: zulke beelden misleiden duizenden mensen. Internetoplichters misbruiken foto’s van uitvaarten en koppelen deze schaamteloos aan de dood van de 17-jarige Lisa uit Abcoude. Het resultaat is dat verdrietige nabestaanden geconfronteerd worden met nepbeelden die leiden naar frauduleuze websites. Voor de familie is dit pijnlijk en respectloos.
Oplichters gebruiken beelden van willekeurige uitvaarten, afkomstig van websites van begrafenisondernemers. Ook foto’s van andere rouwende families of bekende Nederlanders worden zonder context gekoppeld aan Lisa. Zo werd zelfs een foto van de uitvaart van actrice Linda van Dyck misbruikt. Deze montagefoto’s duiken vooral op Facebook op, vaak voorzien van misleidende teksten die emoties oproepen en mensen verleiden door te klikken.
Nabestaanden krijgen advies
De organisatie Namens de Familie waarschuwt dat de familie van Lisa inmiddels op de hoogte is van de valse berichten. „We hebben ze verteld over het nepnieuws en de foto’s, zodat ze er niet van schrikken. Ik adviseerde hen de berichten te negeren. De familie heeft behoefte aan rust om verder te rouwen over het verlies van Lisa”, zegt woordvoerder Selma Hetharia.
Misleiding via Facebook en buitenlandse websites
De nepberichten worden vaak verspreid via buitenlandse Facebookpagina’s, soms afkomstig uit Vietnam. In reacties worden links gedeeld die naar misleidende websites leiden. Daar worden sensationele verhalen gepubliceerd zoals ‘Uitvaart Lisa: familie, vrienden en klasgenoten in tranen bij laatste groet’. Deze teksten wekken emoties op en zorgen dat je blijft klikken. Voor de makers zijn die kliks direct geld waard.
Advertenties en online fraude
Volgens mediaexpert Jaap van Zessen gaat het om websites die draaien op internetoplichting en clickbait. „Die sites lijken allemaal scam. Het is een verdienmodel voor advertenties en misleiding”, zegt hij. Met elke weergave van advertenties verdienen oplichters geld. Daarnaast gebruiken ze methoden zoals phishing, frauduleuze webshops en nepsoftware om persoonlijke gegevens of zelfs bankgegevens van bezoekers te stelen.
Gekochte volgers en neppagina’s
Veel Facebookpagina’s die dit soort berichten verspreiden, kopen hun volgers online. Voor een paar euro kun je duizenden nepvolgers aanschaffen. Mensen zien tienduizend volgers en denken dat een pagina betrouwbaar is. Volgens Van Zessen is dit misleidend. „Het aantal volgers zegt niets. De bron van het bericht is veel belangrijker dan het bereik of de likes.”
Impact op nabestaanden en samenleving
De gewelddadige dood van Lisa heeft diepe indruk gemaakt op de samenleving. Je ziet stille tochten, herdenkingen en acties als ‘Wij eisen de nacht op’. Oplichters liften mee op die maatschappelijke betrokkenheid. Daarmee wordt misbruik gemaakt van jouw medeleven en van het verdriet van nabestaanden. Dit wordt door deskundigen ‘secondaire victimisatie’ genoemd: slachtoffers en hun families worden opnieuw geraakt.
Digitale oplichting
De politie bevestigt dat deze vorm van online fraude lastig te bestrijden is. Websites zijn vaak moeilijk te herleiden tot personen, waardoor vervolging nauwelijks mogelijk is. Aangiftes worden wel gedaan, maar concrete cijfers ontbreken. Wel is duidelijk dat dit probleem groeit, zeker nu ook AI-technieken worden ingezet om overtuigende nepbeelden te maken.
Hoe je jezelf kunt beschermen
Digitale veiligheid is cruciaal wanneer je online berichten leest. Kijk altijd kritisch naar de afzender en de bron. Vertrouw niet blind op likes of volgers, maar controleer de website achter het bericht. Op die manier verklein je de kans dat je slachtoffer wordt van misleiding. Het is de enige manier om oplichters geen kans te geven met jouw klikken geld te verdienen.
