Een aanzienlijke verhoging van salarissen binnen de politieke top ligt ter overweging op tafel. Ministers, Kamerleden en lokale bestuurders zouden in drie jaar tijd fors meer kunnen gaan verdienen. Het voorstel komt van het Adviescollege Rechtspositie Politieke Ambtsdragers, kortweg Arpa. De timing is opvallend, omdat tegelijkertijd brede bezuinigingen worden doorgevoerd. Dat spanningsveld zorgt direct voor maatschappelijke en politieke discussie.
Volgens Arpa moeten ministers er 15 procent bij krijgen, Kamerleden 12 procent en wethouders en raadsleden in grote gemeenten 18 procent. De verhogingen zouden niet in één keer worden ingevoerd, maar gefaseerd over drie jaar. Daarmee wil het college de financiële impact spreiden. Het advies is bedoeld als structurele correctie, niet als incidentele bonus. De percentages zijn gebaseerd op een bredere vergelijking van verantwoordelijkheden en beloningsstructuren.
Voor raadsleden in kleinere gemeenten ligt het voorgestelde percentage lager, namelijk 10 procent. Arpa wijst erop dat deze groep eerder al extra is gecompenseerd na de omvangrijke decentralisaties. Door die hervormingen nam hun takenpakket fors toe, evenals de tijdsdruk. Het nieuwe voorstel moet verdere ongelijkheid in beloning wegnemen. Daarmee beoogt het college meer evenwicht tussen verschillende bestuurslagen.
Toenemende druk op politieke functies
Arpa stelt dat het werk van politieke ambtsdragers de afgelopen jaren aantoonbaar zwaarder is geworden. Politici opereren onder een vergrootglas en krijgen vaker te maken met intimidatie. Besluitvorming speelt zich af binnen complexe dossiers die grote maatschappelijke gevolgen hebben. Dat vraagt intensieve voorbereiding en voortdurende publieke verantwoording. Volgens het college hoort daar een passende beloning bij.
Ook de verwachtingen van burgers en media zijn volgens het advies gestegen. Transparantie, bereikbaarheid en directe communicatie worden als vanzelfsprekend gezien. De werkdruk is daardoor structureel hoog geworden. Arpa waarschuwt dat onvoldoende arbeidsvoorwaarden het ambt minder aantrekkelijk maken. Dat kan op termijn de kwaliteit van bestuur aantasten.
Vergelijking met topambtenaren
In het advies wordt expliciet gekeken naar de verhouding met topambtenaren. De secretaris-generaal van een ministerie ontvangt momenteel circa 17.332 euro bruto per maand. Een minister verdient daarentegen 16.220 euro bruto per maand. Arpa noemt dat verschil principieel onwenselijk. De politieke eindverantwoordelijke zou volgens het college bovenaan de salarisschaal moeten staan.
Alle ministers, inclusief de minister-president, ontvangen formeel hetzelfde salaris. Dat komt neer op ongeveer 205.000 euro bruto per jaar. Dit bedrag is inclusief 8 procent vakantiegeld en 8,3 procent eindejaarsuitkering. In discussies over inkomen en inflatiecorrectie speelt die vergelijking een rol. Volgens Arpa moet de hiërarchie in verantwoordelijkheid ook financieel zichtbaar zijn.
Meer dan alleen loon
Het advies beperkt zich niet tot salarisverhoging alleen. Politieke ambtsdragers hebben geen reguliere ontslagbescherming. Arpa pleit daarom voor betere afspraken over terugkeerrecht naar eerdere functies of sectoren. Zo’n vangnet moet drempels verlagen voor professionals die twijfelen om de overstap te maken. Het doel is talentbehoud en instroom van nieuwe kandidaten.
Daarnaast wordt een individueel keuzebudget voorgesteld. Daarmee kunnen politici bijvoorbeeld extra verlof kopen of een fiets aanschaffen. Ook regels rond dienstauto’s zouden flexibeler moeten worden. Voor kinderopvang bepleit Arpa structurele oplossingen via of namens de overheid. Volgens het college dragen moderne arbeidsvoorwaarden bij aan een duurzaam bestuur.
Verschillen tussen gemeenten
Het advies maakt nadrukkelijk onderscheid tussen grote en kleinere gemeenten. In steden met omvangrijke portefeuilles en complexe vraagstukken zouden wethouders en raadsleden 18 procent meer moeten ontvangen. Voor raadsleden in kleinere gemeenten blijft het bij 10 procent. Dat verschil is gebaseerd op eerdere compensatie en uiteenlopende verantwoordelijkheden. Arpa ziet maatwerk als noodzakelijk uitgangspunt.
De achtergrond ligt bij de langdurige decentralisatie van zorgtaken en jeugdhulp. Gemeenten kregen hierdoor meer verantwoordelijkheden en financiële risico’s. Vooral lokaal nam de druk op bestuurders sterk toe. Raadswerk vraagt steeds vaker professionele inzet naast andere verplichtingen. Volgens het advies verdient dat een beloning die recht doet aan de zwaarte van het ambt.
Gevoeligheid in tijden van bezuiniging
Het voorstel stuit op weerstand omdat het kabinet tegelijkertijd inzet op besparingen. Voor ambtenaren geldt een nullijn en ook in zorg en sociale zekerheid wordt gekort. Hogere politieke salarissen botsen met dat beeld van financiële terughoudendheid. De discussie raakt daarom meer dan alleen loonontwikkeling. Vertrouwen in de politiek speelt nadrukkelijk mee.
Voorstanders spreken over normalisering van beloning en noodzakelijke correctie. Tegenstanders vrezen verkeerde signalen in een periode van schaarste. Het debat gaat ook over voorbeeldgedrag en maatschappelijke solidariteit. In tijden van begrotingsdruk weegt symboliek zwaar. Daardoor is de politieke gevoeligheid groot.
Argumenten voor en tegen
Voorstanders benadrukken dat zware functies passende vergoeding vragen. Marktconforme salarissen en goede arbeidsvoorwaarden helpen om gekwalificeerde mensen aan te trekken. Bovendien past het niet dat ministers minder verdienen dan hun hoogste ambtenaren. Volgens de commissie versterkt dat de bestuurlijke verhoudingen. Een sterke rechtspositie draagt bij aan stabiliteit.
Critici wijzen op het publieke karakter van het ambt. Zij vinden dat soberheid hoort bij politieke verantwoordelijkheid. Volgens hen verdienen politici al ruim boven het gemiddelde. Verhogingen zouden het draagvlak voor moeilijke keuzes ondermijnen. De morele dimensie weegt volgens hen zwaarder dan vergelijking met andere functies.
Stemmen uit het veld
Demissionair staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman van de BBB noemt de huidige beloning voldoende. Hij stelt dat middelen beter kunnen worden ingezet voor veiligheid en andere urgente taken. Bewindspersonen hebben volgens hem ‘zat’, waardoor een salarisverhoging nu niet gepast is. Zijn reactie onderstreept de politieke verdeeldheid. Het onderwerp raakt aan bredere begrotingsprioriteiten.
Aan de andere kant wijst commentator Ben van der Burg op de zware omstandigheden. Politici werken volgens hem dag en nacht en krijgen geregeld bedreigingen. Ook terugkeer naar de arbeidsmarkt kan lastig zijn. Volgens hem hoort daar passende beloning bij. Die visie benadrukt de menselijke kant van het ambt.
Besluitvorming en vervolg
Het advies van Arpa is niet bindend voor het kabinet. De regering maakt een eigen afweging en legt die voor aan de Tweede Kamer. Daar volgt debat en uiteindelijke besluitvorming. Eventuele verhogingen worden stapsgewijs ingevoerd over drie jaar. Dat geeft ruimte voor politieke en budgettaire bijsturing.
Concreet betekent dit dat begrotingen moeten worden aangepast. Of elders wordt bezuinigd, hangt af van politieke keuzes. Een directe loonsprong is niet voorzien. Het gaat om een reeks aanpassingen die geleidelijk worden doorgevoerd. Publieke opinie zal daarbij een belangrijke rol spelen.
Kosten en normatieve afweging
Over de totale kosten geeft het advies geen gedetailleerde openbare raming. Het betreft een relatief kleine groep functies. Toch gaat het per persoon om substantiële bedragen. De discussie zal daarom minder over het absolute budget gaan. De normatieve vraag staat centraal.
Wat als passend en rechtvaardig wordt gezien, bepaalt de uitkomst. Transparantie in motieven en effecten is daarbij cruciaal. Politieke keuzes worden uiteindelijk vertaald in cijfers binnen de Rijksbegroting. Juist daarom is openheid over argumenten essentieel. Het debat raakt aan de kern van vertrouwen in het bestuur.
Blijvend maatschappelijk vraagstuk
Beloning van politieke ambtsdragers raakt direct aan de kwaliteit van bestuur. Te lage salarissen kunnen talent afschrikken en verloop vergroten. Te hoge beloningen kunnen juist vertrouwen ondermijnen. Tussen die uitersten zoekt de politiek naar evenwicht. Dat evenwicht moet maatschappelijk draagvlak hebben.
Of de voorgestelde verhogingen ongewijzigd worden doorgevoerd, is onzeker. Wel staat vast dat werkdruk, intimidatie en complexe dossiers blijven bestaan. Daarmee blijft de discussie over passende beloning actueel. Het onderwerp zal de komende tijd prominent op de politieke agenda staan.
