Een 25-jarige Afghaanse vluchteling weigert een toegewezen woning in het dorp Marknesse. De man, die sinds maart 2024 in Nederland verblijft, kampt met ernstige mentale problemen en vreest te vereenzamen als hij naar het dorp verhuist. Zijn weigering heeft grote gevolgen: het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) wil geen tweede woning voor hem regelen.
Angst en mentale nood
Tijdens een zitting in Lelystad barst de jonge man in tranen uit. „Ik ben niet duidelijk geweest,” zegt hij tegen de COA-advocaat. Vervolgens wendt hij zich tot de rechter, zijn laatste hoop. „Ik hoop dat u me helpt.”
Hij legt uit dat hij niet alleen kan zijn. „Van binnen ben ik gewoon een klein kind. Ik kan het niet alleen,” zegt hij geëmotioneerd. De woning in Marknesse is volgens hem geen probleem qua locatie, maar mentaal kan hij het niet aan.
Weigering en gevolgen
De Afghaan verblijft sinds zijn aankomst in Nederland in het asielzoekerscentrum in Luttelgeest. Toen de gemeente Noordoostpolder hem met voorrang woonruimte aanbood, leek zijn toekomst zekerder. Maar in mei 2025 weigert hij de woning aan de Barrage in Marknesse, zonder deze te bekijken. Hij zegt dat hij niemand kent in het dorp en bang is om weg te zakken in eenzaamheid.
Het COA waarschuwt hem dat weigering betekent dat hij het azc moet verlaten. Een tweede aanbod komt er niet. De wachtlijsten voor sociale huurwoningen zijn lang, en zonder woning dreigt hij dakloos te worden. Als hij zijn kamer in Luttelgeest niet wil verlaten, rest het COA niets anders dan naar de rechter te stappen.
Tolk en verklaring
Het kort geding dreigt even niet door te gaan, omdat er geen tolk aanwezig is. Via een mobiele verbinding wordt alsnog een Pasjtoe-tolk geregeld, zodat de zitting doorgang kan vinden. De Afghaan vertelt dat hij zware tijden heeft doorgemaakt. „Het enige wat ik heb, zijn vrienden, geen familie. Dat is de reden om verder te kunnen leven.”
Hij zegt dat hij eerder heeft geprobeerd een einde aan zijn leven te maken. Op 30 mei werd hij opgenomen nadat hij chloortabletten had ingenomen. Hij vreest opnieuw in de verleiding te komen als hij in zijn eentje in een woning wordt geplaatst.
COA: geen signalen ontvangen
Volgens de advocaat van het COA heeft de organisatie veel moeite gedaan om de huisvesting tot een succes te maken. Opmerkelijk is dat de man tijdens eerdere gesprekken niets zou hebben gezegd over zijn psychische problemen. De vluchteling ontkent dat. „Zij weten alles van mij. Iedereen die mij kent, niet alleen het COA, weet dat ik mentale problemen heb,” zegt hij emotioneel.
Hij is inmiddels onder behandeling en krijgt medicatie. „Ik krijg kalmerende tabletjes. Daar slaap ik beter van. Ik hoop dat ik een kans krijg,” zegt hij. „Als ik fouten heb gemaakt, dan deed ik dat niet met opzet.” Hij is bang op straat te belanden, maar volgens het COA kan hij nog terecht bij VluchtelingenWerk, de gemeente of de daklozenopvang. De rechter doet op 4 november uitspraak.
Zeldzame weigering van woningaanbod
In de Noordoostpolder komt het nauwelijks voor dat statushouders een woning weigeren. Woningcorporatie Mercatus bevestigt dat dit in 2023 slechts één keer gebeurde, en dit jaar eveneens één keer. Over de redenen wordt vanwege privacy geen informatie gegeven.
Ook landelijk gezien blijft het aantal weigeringen beperkt. In 2020, 2021 en 2022 werden respectievelijk 140, 270 en 300 woningen geweigerd op een totaal van tienduizenden toegewezen huizen aan statushouders. Dat meldden staatssecretaris Van der Burg en minister De Jonge in antwoord op Kamervragen van de PVV.
Redenen voor woningweigering
De overheid registreert niet waarom een woning wordt geweigerd. Vaak blijkt het huis te klein, te duur of ongeschikt voor specifieke woonbehoeften. Soms ligt het te ver van werk of studie.
Een voorbeeld uit 2021 toont dat niet alle weigeringen ongegrond zijn. Toen weigerde een Iraans gezin een woning in Lelystad omdat deze te klein was. De rechter gaf het gezin gelijk: de woning was onterecht als ‘passend’ bestempeld.
Toch blijkt uit cijfers dat de meeste statushouders die een woning afwijzen, geen succes hebben bij de rechter. Het COA krijgt in de meeste gevallen gelijk.
Nawoord en hulpverlening
De zaak uit Lelystad werpt opnieuw de vraag op hoe het COA omgaat met kwetsbare statushouders die kampen met mentale problemen. Voor de jonge Afghaan lijkt de situatie uitzichtloos, maar hulpinstanties wijzen erop dat ondersteuning beschikbaar blijft.
Wie kampt met zelfmoordgedachten kan anoniem contact opnemen via 113.nl of bellen met 113 of 0800-0113.
