Wanneer donkere wolken zich samenpakken, de wind toeneemt en het eerste gerommel van onweer te horen is, haasten veel mensen zich om ramen te sluiten. Toch wordt regelmatig vergeten dat elektrische apparaten in huis grote risico’s lopen tijdens een onweersbui.
Het gevaar van bliksem beperkt zich namelijk niet tot een directe inslag op de woning. Zelfs een blikseminslag in de omgeving kan leiden tot een plotselinge spanningspiek, die via het elektriciteitsnet, een internetkabel of een antennekabel de woning binnen kan dringen.
Elektronica blijft kwetsbaar, ook als het apparaat uit staat
Het uitschakelen van apparaten biedt onvoldoende bescherming wanneer de stekker nog in het stopcontact blijft zitten. Vooral moderne elektronica bevat gevoelige onderdelen die slecht bestand zijn tegen overspanning.
Het KNMI adviseert om bij zware onweersbuien stekkers uit de stopcontacten te halen. Daarbij hoeft niet bij elk onweer het hele huis losgekoppeld te worden, maar sommige apparaten verdienen extra aandacht. Belangrijk is dat de stekkers verwijderd zijn voordat het onweer daadwerkelijk boven de woning hangt.
Televisies en randapparatuur extra gevoelig
De televisie is een van de eerste apparaten die losgekoppeld moet worden. Moderne televisies bevatten veel gevoelige elektronica, waardoor een stevige spanningspiek de voeding, het scherm of de aansluitingen kan beschadigen.
Het advies is om niet alleen de stroomstekker uit het stopcontact te halen, maar ook de antenne- of coaxkabel los te koppelen, omdat overspanning via verschillende kabels de woning binnen kan komen.
Hetzelfde geldt voor spelcomputers, soundbars, mediaspelers en digitale televisieontvangers. Vaak zijn deze apparaten met elkaar verbonden, waardoor een spanningspiek meerdere onderdelen van dezelfde installatie kan beschadigen.
Ook desktopcomputers en beeldschermen zijn gevoelig: zelfs wanneer ze uitgeschakeld zijn, loopt de apparatuur risico zolang de stekker in het stopcontact zit. Overspanning kan dan de voeding en andere onderdelen bereiken.
Veiligheid van gegevens en computers
Het is verstandig om belangrijke documenten regelmatig op te slaan via een veilige back-up. Bij naderend onweer wordt geadviseerd de computer volledig uit te schakelen en vervolgens de stekkers van de computer, monitor, printer en externe harde schijven uit het stopcontact te halen.
Laptops zijn minder kwetsbaar wanneer ze uitsluitend op de accu werken, maar de oplader kan beter uit het stopcontact getrokken worden tijdens het onweer. Laat de laptop dan tijdelijk zonder netvoeding functioneren.
Modem en router vaak vergeten
Modems en routers blijven doorgaans dag en nacht ingeschakeld, waardoor ze gemakkelijk over het hoofd worden gezien. Toch bevatten ook deze apparaten kwetsbare elektronica die door overspanning beschadigd kan raken.
Bij zwaar onweer is het aan te raden niet alleen de stroomstekker uit het stopcontact te halen, maar ook, indien mogelijk, de telefoon-, coax- of netwerkkabel te verwijderen.
Via deze verbindingen kan een stroompiek eveneens het apparaat bereiken. Bij glasvezel is het risico via de kabel kleiner, omdat glasvezel zelf geen elektriciteit geleidt, maar de aangesloten apparatuur blijft via het stopcontact kwetsbaar.
Slimme apparaten en opladers ook risicovol
Slimme speakers, beveiligingscamera’s, deurbellen, hubs en streamingkastjes staan vaak continu stand-by en verdienen dus ook aandacht. Opladers vormen eveneens een risico, zowel voor telefoons, laptops als elektrisch gereedschap.
Niet alleen het aangesloten apparaat kan schade oplopen, ook de oplader zelf kan defect raken. Het is verstandig om ongebruikte opladers buiten onweersbuien om uit het stopcontact te halen, omdat zelfs dan warmteontwikkeling en mogelijk brandgevaar kunnen optreden bij beschadigde of ondeugdelijke laders.
Kleine keukenapparaten eenvoudig los te koppelen
Veel kleine keukenapparaten, zoals koffiezetapparaten, waterkokers, airfryers, broodroosters en magnetrons, blijven standaard aangesloten. Ook deze apparaten kunnen door een spanningspiek beschadigd raken.
Bij zwaar aangekondigd onweer is het verstandig ze los te koppelen, vooral bij duurdere apparaten met digitale schermen en elektronische bedieningspanelen. Een eenvoudige waterkoker bevat minder kwetsbare elektronica dan een luxe koffiemachine, maar ook eenvoudige apparaten kunnen defect raken. Het verwijderen van de stekker kost slechts enkele seconden.
Bij ingebouwde apparatuur, zoals ovens of vaatwassers, kan de stekker vaak moeilijk bereikbaar zijn of is er zelfs sprake van een vaste aansluiting. In dergelijke gevallen wordt afgeraden om tijdens het onweer achter zware apparaten te kruipen om alsnog bij het stopcontact te komen, omdat dit onveilig kan zijn. Dit soort zaken kan beter vooraf worden geregeld als er zwaar onweer wordt verwacht.
Koelkasten en vriezers: bijzonder geval
Koelkasten en vriezers blijven meestal aangesloten, omdat de inhoud koud moet blijven en de stekker vaak lastig bereikbaar is. Toch zijn ook deze apparaten niet volledig beschermd tegen bliksemschade.
Wie regelmatig last heeft van blikseminslag kan een elektricien laten kijken naar aanvullende beveiligingsmaatregelen. Trek de stekker alleen uit wanneer dat veilig en praktisch mogelijk is.
LEES OOK:Onze gedachten zijn momenteel bij Frans Duijts (47)
Beperkte bescherming door stekkerdozen
Veel mensen denken dat een stekkerdoos automatisch bescherming biedt tegen bliksem. Een gewone stekkerdoos verdeelt echter alleen de stroom en biedt geen specifieke bescherming tegen overspanning.
Er bestaan wel stekkerdozen met ingebouwde overspanningsbeveiliging, die kleinere spanningspieken kunnen opvangen. Tegen een directe of zeer krachtige blikseminslag bieden deze echter geen volledige garantie.
Zelfs met een overspanningsbeveiligde stekkerdoos blijft het fysiek loskoppelen van de stekker de veiligste keuze. Daarbij moet de stekker van de hele stekkerdoos uit het stopcontact worden gehaald.
Alleen de aan-uitknop uitschakelen is niet voldoende, omdat overspanning via verschillende leidingen een gebouw binnen kan komen. Ook een bliksemontlading op grotere afstand kan tot schade leiden.
Professionele beveiliging en voorbereid zijn
Het Verbond van Verzekeraars adviseert professionele beveiliging voor belangrijke installaties en apparatuur. Een erkende installateur kan bijvoorbeeld overspanningsbeveiliging in de meterkast plaatsen.
Dit is vooral interessant bij veel dure elektronica, zonnepanelen, een warmtepomp of een uitgebreide thuisinstallatie. Dergelijke beveiliging verkleint het risico, maar voorkomt niet elke vorm van schade. Bij naderend zwaar onweer blijft het verstandig om losse, waardevolle apparaten fysiek van het stroomnet te scheiden.
Voorbereiding en veilig gebruik tijdens het onweer
Wacht niet tot de bliksem vlakbij is voordat je maatregelen neemt. Het aanraken van stopcontacten en kabels tijdens een actieve onweersbui wordt afgeraden. Het is verstandig om het huis voor te bereiden zodra er onweer wordt voorspeld.
Begin met het loskoppelen van de duurste en gevoeligste apparatuur, zoals televisies, computers, spelcomputers, modems, routers en slimme apparaten. Vervolgens kunnen gemakkelijk bereikbare keukenapparaten en opladers worden losgekoppeld.
Blijf tijdens de bui binnen en houd afstand van open ramen. Vermijd het gebruik van apparaten die met een kabel aan buiten verbonden zijn. Apparaten op een accu kunnen doorgaans gewoon gebruikt worden.
Na het onweer is het belangrijk om enige tijd te wachten voordat alles weer wordt aangesloten, omdat een bui tijdelijk kan lijken weg te trekken en daarna terug kan keren. Controleer voor de zekerheid de actuele neerslag- en onweersradar.
Sluit apparaten na afloop niet allemaal tegelijk aan, maar doe dit rustig, één voor één. Mocht er een brandlucht, storing of beschadiging opgemerkt worden, gebruik het apparaat dan niet meer.
Als na een onweersbui de stroom is uitgevallen of meerdere apparaten niet werken, controleer dan eerst veilig de groepenkast. Bij twijfel is het verstandig contact op te nemen met de netbeheerder of een erkende elektricien.
