De druk op het Nederlandse stroomnet neemt zichtbaar toe en dat blijft niet zonder gevolgen voor huishoudens en bedrijven. Wie na een lange werkdag kookt, wast en de elektrische auto oplaadt, doet dat vaak precies op momenten dat miljoenen anderen hetzelfde doen. Dat gelijktijdige verbruik zorgt voor piekbelasting op kabels en transformatoren. De Autoriteit Consument & Markt wil daarom ingrijpen met een nieuw systeem voor nettarieven.
De toezichthouder werkt aan een herziening van de nettarieven waarbij het tijdstip van gebruik doorslaggevend wordt. Niet de prijs per kilowattuur verandert, maar het deel van de energierekening dat betrekking heeft op het gebruik van het stroomnet. Wie stroom afneemt tijdens drukke uren, zal relatief meer betalen dan wie zijn verbruik verplaatst naar rustige momenten op de dag.
Het doel is duidelijk: kleinverbruikers, waaronder huishoudens en kleine ondernemingen, stimuleren om hun apparaten buiten de spits te gebruiken. Door vraag en aanbod beter te spreiden, kan de bestaande infrastructuur efficiënter worden benut. Daarmee moet de druk op het elektriciteitsnet afnemen zonder dat direct overal nieuwe kabels hoeven te worden aangelegd.
Overvol netwerk
Het stroomnet piept en kraakt onder de snelle elektrificatie van de samenleving. Warmtepompen, laadpalen voor elektrische auto’s, datacenters en zonnepanelen zorgen voor een explosieve groei van vraag en teruglevering. In steeds meer regio’s is de capaciteit bereikt, wat leidt tot netcongestie en vertraging van bouwprojecten en bedrijfsuitbreidingen.
Netbeheerder TenneT waarschuwde deze week opnieuw voor oplopende knelpunten. In provincies als Utrecht, Gelderland en Flevoland dreigt later dit jaar zelfs een tijdelijke aansluitstop. Zonder aanvullende maatregelen kunnen nieuwe woningen en kleine bedrijven daar mogelijk geen aansluiting of verzwaring krijgen.
Piekuren onder de loep
De drukste momenten op het net liggen doorgaans in de vroege ochtend tussen zeven en negen uur. Ook in de namiddag en avond, grofweg tussen vier en negen uur, stijgt het verbruik sterk. Dan worden ovens aangezet, wasmachines gestart en elektrische voertuigen massaal opgeladen.
Buiten deze uren is er vaak meer ruimte op het net. In de late avond, ’s nachts of midden op een zonnige middag ontstaat soms zelfs een overschot aan elektriciteit. Juist daar wil de nieuwe tariefstructuur op inspelen door verbruik te verschuiven naar momenten met minder belasting.
Invoering niet voor 2028
De aangepaste nettarieven voor kleinverbruikers treden naar verwachting op zijn vroegst in 2028 in werking. Eerst moet de Autoriteit Consument & Markt dit jaar de regels formeel vaststellen. Vervolgens krijgen netbeheerders en energieleveranciers de tijd om hun systemen, contracten en meters daarop aan te passen.
De maatregel biedt geen oplossing voor acute problemen van dit jaar. Om een dreigende aansluitstop te voorkomen, kijkt TenneT naar noodmaatregelen. Daarbij wordt gedacht aan het tijdelijk vertragen of uitschakelen van openbare laadpalen tijdens piekuren.
Complexe uitwerking
Voor grote industriële afnemers bestaan al tijdgebonden tarieven die direct zijn gekoppeld aan het hoogspanningsnet. Voor huishoudens is dat ingewikkelder, omdat lokaal beter inzicht nodig is in verbruik en belasting. Netbeheerders moeten nauwkeuriger kunnen meten wat er in wijken gebeurt om flexibele energiecontracten veilig en eerlijk aan te bieden.
De exacte tarieven, tijdvakken en regionale verschillen zijn nog niet bekend. De Autoriteit Consument & Markt schetst eerst de kaders, waarna netbeheerders en leveranciers die vertalen naar concrete bedragen. Daarbij kan regionaal maatwerk nodig zijn als de druk op het net daarom vraagt.
Effect op huishoudens
Huishoudens die hun verbruik kunnen verschuiven naar daluren profiteren straks van lagere netkosten. Denk aan het later starten van de vaatwasser of het ’s nachts opladen van een elektrische auto. Door grote vermogenspieken te vermijden, wordt het elektriciteitsnet minder zwaar belast.
Wie juist tijdens piekuren veel vermogen vraagt, zal waarschijnlijk meer betalen. Het gelijktijdig inschakelen van meerdere zware apparaten veroorzaakt extra druk op het netwerk. Met de nieuwe structuur wil de toezichthouder het kostenverschil eerlijker verdelen en bewuster gedrag stimuleren.
Slimme hulpmiddelen
Technologische hulpmiddelen maken het eenvoudiger om verbruik te sturen. Veel moderne apparaten beschikken over een starttimer waarmee ze automatisch later inschakelen. Ook apps van energieleveranciers of slimme stekkers kunnen helpen om stroomgebruik naar goedkopere uren te verplaatsen.
Voor bezitters van een elektrische auto wordt slim laden steeds belangrijker. Het voertuig kan vaak zo worden ingesteld dat het opladen begint zodra het daltarief ingaat. Huishoudens met een thuisbatterij of elektrische boiler kunnen bovendien stroom opslaan tijdens zonnige uren en later gebruiken.
Dreigende stagnatie
De mogelijke aansluitstop is volgens experts een symptoom van een structureel overbelast net. Nieuwe woningen, winkels en kleine ondernemingen lopen dan vertraging op, wat directe gevolgen heeft voor bouwplannen en verduurzaming. Ook economische groei kan hierdoor worden afgeremd.
De toezichthouder benadrukt dat uitbreiding van infrastructuur noodzakelijk blijft, maar jaren kost. Alleen kabels bijleggen is onvoldoende om de energietransitie in goede banen te leiden. Door vraag slimmer te spreiden, ontstaat sneller ruimte zonder langdurige graafwerkzaamheden.
Leveringszekerheid onder druk
TenneT verwacht dat de leveringszekerheid tot en met 2030 gewaarborgd blijft. Daarna wordt de situatie krapper. Voor 2033 wordt gemiddeld 12,6 uur stroomtekort per jaar voorzien, aanzienlijk boven de beleidsnorm van maximaal vier uur.
In 2035 zou dat gemiddelde dalen naar ongeveer 9,2 uur per jaar. Hoewel dit geen directe voorspelling is voor individuele huishoudens, illustreert het hoe kwetsbaar het systeem wordt bij tegenvallende weersomstandigheden of extreme piekvraag.
Geopolitieke afhankelijkheid
De energiemarkt is bovendien gevoeliger geworden voor internationale ontwikkelingen. Sinds het wegvallen van Russisch gas importeert Nederland veel vloeibaar aardgas uit de Verenigde Staten. Die afhankelijkheid maakt de energierekening kwetsbaar voor prijs- en beleidswijzigingen op wereldmarkten.
Zuinig en slim omgaan met elektriciteit vermindert niet alleen de druk op het net, maar verkleint ook de noodzaak om fossiele reserves achter de hand te houden. Elke verschoven kilowattuur draagt bij aan een stabieler en toekomstbestendiger systeem.
Transitie en consument
De energietransitie staat onder druk door geopolitieke onzekerheid en complexe regelgeving. Warmtenetten blijven achter, terwijl consumenten te maken krijgen met dynamische energiecontracten, terugleverkosten en het afbouwen van salderen. Dat maakt het kiezen van een passend contract ingewikkelder.
De nieuwe nettarieven passen binnen deze bredere ontwikkeling. Ze vormen een prikkel om flexibel om te gaan met energieverbruik en ondersteunen de overgang naar een duurzamer systeem. Wie zich tijdig aanpast, kan toekomstige kosten beperken en tegelijk bijdragen aan een stabiel elektriciteitsnet.
