De coronapandemie zette de wereld in één klap op pauze. Grenzen gingen dicht, scholen sloten, en maandenlange lockdowns werden plots realiteit. Officieel stierven wereldwijd meer dan zeven miljoen mensen aan Covid-19, en het virus is bovendien nooit helemaal verdwenen.
Nog altijd duiken er nieuwe varianten op die hier en daar opnieuw voor druk op de zorg zorgen. Toch klinkt bij wetenschappers en gezondheidsexperts een opvallende waarschuwing: Covid-19 zou achteraf wel eens niet de grootste pandemische klap van deze eeuw kunnen blijken.
Een nog gevaarlijker pandemie?
Epidemioloog Michael T. Osterholm, een bekende stem in de wereld van infectieziekten, zegt dat we ons beter niet rijk rekenen. Volgens hem kan er een uitbraak komen die sneller, dodelijker en ontwrichtender is dan wat we net hebben meegemaakt.
In een boek dat hij schreef met auteur Mark Olshaker schetst Osterholm een scenario dat fictief is, maar volgens hem absoluut realistisch. Hij vergelijkt zo’n toekomstige uitbraak met een “biologische bom”: iets dat onverwacht ontploft en meteen overal tegelijk gevolgen heeft.
Pandemieën zijn geen uitzondering
Wie denkt dat een wereldwijde ziekte-uitbraak een zeldzame samenloop van omstandigheden is, krijgt van historici en onderzoekers een nuchtere realitycheck. Grote epidemieën duiken namelijk al eeuwenlang op, in golven en op verschillende continenten.
Een analyse van de afgelopen vierhonderd jaar liet zien hoe kort de wereld soms ‘rust’ kent. De langste periode zonder een epidemie met minstens 10.000 doden was slechts vier jaar, tussen 1670 en 1673. Dat maakt pandemieën eerder patroon dan toeval.
Miljoenen onbekende virussen
Alsof dat nog niet onrustwekkend genoeg is, denken wetenschappers dat er enorm veel virussen bestaan die we nog nooit hebben gezien. De schatting: zo’n 1,7 miljoen virussen die zoogdieren en vogels kunnen besmetten en nog niet ontdekt zijn.
En daar zit het venijn: ongeveer 40 procent van die onbekende virussen zou het potentieel hebben om ook mensen te besmetten. Met andere woorden: er ligt nog een flinke stapel ‘onbekende kaarten’ op tafel, en we weten niet welke als volgende wordt getrokken.
Wat computersimulaties ons vertellen
Om beter te begrijpen hoe groot de kans is op een nieuwe pandemie, hebben internationale onderzoeksteams uitgebreide computersimulaties gedaan. Daarbij werden honderdduizenden mogelijke uitbraken nagebootst, rekening houdend met factoren zoals bevolkingsgroei en wereldwijde mobiliteit.
In die modellen speelt ook mee hoe goed landen voorbereid zijn: hoe snel een ziekte wordt opgespoord, hoe sterk de gezondheidszorg is, en of er snel vaccins kunnen worden ontwikkeld. Het doel is niet om angst te zaaien, maar om het risico realistischer in te schatten.
De cijfers: klein per jaar, groot over een leven
De resultaten zijn tegelijk technisch en heel menselijk te begrijpen. De jaarlijkse kans op een pandemie met een impact vergelijkbaar met Covid-19 ligt volgens die berekeningen tussen ongeveer 2,5 en 3,3 procent. Dat klinkt laag, tot je verder kijkt.
Tel je die kans op over een volledig mensenleven, dan kom je op een veel grotere waarschijnlijkheid uit. In sommige berekeningen loopt de kans dat je ooit zo’n wereldwijde pandemie meemaakt op tot ongeveer 78 procent.
Optimistisch en pessimistisch scenario
Ook als je de meest hoopvolle aannames gebruikt—bijvoorbeeld dat detectiesystemen beter worden en landen sneller reageren—blijft het risico aanwezig. In een zeer optimistisch scenario met ongeveer 0,5 procent kans per jaar komt de levenslange kans nog uit op 31 procent.
In een pessimistisch scenario ziet het plaatje er veel somberder uit: dan stijgt de levenslange kans tot 92 procent. De conclusie is dus niet dat het morgen misgaat, maar wel dat ‘het kan nog jaren duren’ geen geruststelling is.
Misschien is de volgende al begonnen
Onderzoeker Amesh Adalja van het Johns Hopkins Center for Health Security wijst op een extra ongemakkelijk idee: een nieuwe pandemie kan al in een vroeg stadium aanwezig zijn zonder dat we het meteen doorhebben. Zeker als de eerste gevallen verspreid en vaag zijn.
“We weten simpelweg niet waar of wanneer de volgende pandemie zal ontstaan,” waarschuwde hij. En dat is precies het moeilijke: tegen de tijd dat iedereen het doorheeft, kan een virus al over landsgrenzen en continenten heen zijn geglipt.
Beter voorbereid dan in 2020?
Er is wél vooruitgang. De pandemie van 2020 heeft overheden, wetenschap en gezondheidsdiensten wakker geschud. Er wordt wereldwijd geïnvesteerd in snellere vaccintechnologie, betere surveillancesystemen en internationale samenwerking om nieuwe ziekteverwekkers sneller op te sporen.
Maar experts benadrukken dat voorbereiding niet alleen gaat over vaccins. Het gaat ook over duidelijke communicatie, voldoende zorgcapaciteit, voorraadbeheer, en vooral: snel handelen wanneer er signalen zijn dat er iets misloopt. Wachten kost tijd, en tijd kost levens.
Waarom deze waarschuwing belangrijk is
De boodschap van veel specialisten is opmerkelijk eensgezind: de kans dat we tijdens ons leven opnieuw een wereldwijde pandemie meemaken, is aanzienlijk. Dat betekent niet dat paniek nuttig is, maar wel dat wegkijken dom is.
De vraag is dus niet alleen óf er nog een grote uitbraak komt, maar ook hoe hard die aankomt. Hoe beter we voorbereid zijn, hoe kleiner de schade—voor gezondheid, economie én het dagelijkse leven. Wat denk jij: zijn we nu echt beter gewapend? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: mancho.be
