De val van kabinet Schoof I heeft elf oud-bewindslieden van PVV en NSC een royale financiële regeling opgeleverd. Waar gewone werknemers terugvallen op een WW-uitkering met strikte grenzen, ontvangen de voormalige ministers en staatssecretarissen wachtgeld. Dit vangnet, geregeld in de Algemene Politieke Ambtsdragerswet (APPA), garandeert hun duizenden euro’s per maand, en dat voor minimaal twee jaar.
Volgens de APPA krijgen oud-bewindspersonen na hun vertrek een uitkering die hoger ligt dan die van werklozen. In het eerste jaar ontvangen zij 80 procent van hun salaris, daarna daalt dit naar 70 procent. De duur van deze regeling is gelijk aan de periode dat iemand in functie was, met een minimum van twee jaar. Omdat het kabinet nog geen jaar standhield, profiteren de elf oud-bewindslieden toch van twee jaar wachtgeld.
Een groot verschil met de WW is dat er geen maximumbedrag geldt. Gewone werknemers ontvangen nooit meer dan ongeveer 4.500 euro bruto per maand, hoe hoog hun salaris ook was. Ministers en staatssecretarissen vallen daarbuiten, waardoor zij duizenden euro’s extra per maand op hun rekening krijgen.
Bedragen die tot de verbeelding spreken
De cijfers maken de verschillen nog concreter. Oud-ministers ontvangen maandelijks ongeveer 13.650 euro bruto, terwijl staatssecretarissen ruim 12.800 euro ontvangen. Samen gaat het om 146.750 euro per maand.
Omgerekend kost dit de samenleving meer dan 1,7 miljoen euro per jaar en ruim 3,4 miljoen euro over twee jaar. Het zijn bedragen die volledig uit belastinggeld worden gefinancierd.
Waarom bestaat deze regeling?
Voorstanders van het systeem wijzen op twee redenen. Allereerst is een politieke functie onzeker. Een kabinet kan van de ene dag op de andere vallen, waardoor bewindspersonen plotseling zonder werk zitten. Het risico op baanverlies zou zonder vangnet te groot zijn, waardoor geschikte kandidaten mogelijk zouden afhaken.
Daarnaast speelt integriteit een rol. Er geldt een afkoelperiode waarin oud-bewindspersonen geen nieuwe topfuncties mogen aannemen, bijvoorbeeld bij grote bedrijven als banken of luchtvaartmaatschappijen. Zonder wachtgeld zou de verleiding groot zijn om vroegtijdig contacten te leggen met mogelijke toekomstige werkgevers. De royale regeling moet belangenverstrengeling voorkomen.
Het contrast met gewone werknemers
Voor werknemers buiten de politiek geldt een heel ander plaatje. Zij krijgen 70 procent van hun laatstverdiende loon, met een maximum van 4.500 euro bruto per maand. Bovendien is de duur van de WW afhankelijk van het aantal gewerkte jaren.
Voor velen stopt de uitkering na een of twee jaar, waarna zij mogelijk moeten terugvallen op bijstand. Het verschil met de politiek is daardoor groot en voedt het gevoel van ongelijkheid.
Kritiek vanuit de samenleving
Het wachtgeldstelsel ligt al jaren onder vuur. Tegenstanders noemen de regeling onrechtvaardig en verwijzen naar de kloof tussen politiek en samenleving. Het meest opvallend is de positie van PVV-leider Geert Wilders, die in het verleden zelf sprak van een “schandalige regeling”, terwijl zijn partijgenoten er nu volop van profiteren. Deze tegenstelling voedt de discussie over geloofwaardigheid.
Democratisch vertrouwen onder druk
De kwestie draait niet alleen om geld, maar ook om vertrouwen in de politiek. Burgers zien dat politici zichzelf beter beschermen dan gewone werknemers. In een periode waarin koopkrachtproblemen en stijgende zorgpremies veel huishoudens raken, roept dit vragen op over rechtvaardigheid en solidariteit. Voor de politiek zelf is het vangnet een middel om geschikte kandidaten te behouden, maar voor burgers voelt het vaak als een scheve verdeling.
Kosten en maatschappelijke gevolgen
De samenleving betaalt ruim drie miljoen euro aan elf oud-bewindspersonen die minder dan een jaar in functie waren. Het gaat om geld dat ook had kunnen worden besteed aan publieke voorzieningen, zoals gezondheidszorg of onderwijs. Dat maakt de discussie extra gevoelig, zeker nu onderwerpen als koopkracht, energieprijzen en zorgverzekering centraal staan in het publieke debat.
Verkiezingen als keerpunt
Op 29 oktober mogen de kiezers opnieuw naar de stembus. Daarmee krijgen zij de kans om hun oordeel te vellen over het politieke klimaat én over regelingen zoals het wachtgeld. Het onderwerp speelt mee in de bredere vraag of politici zich voldoende bewust zijn van de kloof met de samenleving. Het systeem blijft voorlopig overeind, maar de discussie zal onvermijdelijk doorgaan.
