Met nog één dag te gaan tot de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober laten de nieuwste cijfers van Ipsos I&O forse verschuivingen zien in het politieke landschap. De PVV van Geert Wilders verliest drie zetels en komt uit op 26, terwijl ook het CDA van Henri Bontenbal een stevige terugval laat zien: van 25 naar 20 zetels. De peiling is uitgevoerd in opdracht van het programma Pauw & De Wit en zorgt voor opschudding in de slotfase van de campagne.
CDA zwaar getroffen door ‘Nieuwsuur’-uitspraken
Volgens de onderzoekers is het forse verlies van het CDA direct te herleiden tot de uitspraken van partijleider Henri Bontenbal in het programma Nieuwsuur. Daar reageerde hij op het verhaal van een homoseksuele scholier die zich niet geaccepteerd voelt op een reformatorische school. Bontenbal stelde dat de leerling in dat geval “ook naar een andere school kan gaan”. De opmerking leidde tot een golf van kritiek en bracht een dagenlange mediastorm teweeg.
Hoewel Bontenbal later openlijk spijt betuigde en zijn excuses aanbood, lijkt de schade in de peilingen al te zijn aangericht. Ipsos I&O becijfert dat het CDA hierdoor vijf zetels verliest. Vier daarvan zouden zijn overgestapt naar D66, dat juist profiteert van de progressieve kiezers die teleurgesteld zijn geraakt in de christendemocraten.
PVV zakt weg richting verkiezingsdag
Ook de PVV ziet het aantal virtuele zetels teruglopen. De partij van Geert Wilders, die in de huidige Tweede Kamer nog 37 zetels heeft, daalt in de laatste Ipsos I&O-peiling van 29 naar 26 zetels. Onderzoekers verklaren dit verlies door de toenemende twijfel onder kiezers over de mogelijkheid dat de PVV daadwerkelijk zal deelnemen aan een nieuw kabinet. Een deel van de achterban zou zijn uitgeweken naar partijen als de VVD en JA21.
Volgens Ipsos I&O groeit bovendien de kritiek op Wilders’ toon en uitspraken. Tijdens een campagnemoment in Volendam haalde de PVV-leider fel uit naar partijen die zijn partij uitsluiten. „Als de PVV woensdag de grootste wordt, en jullie laten ons in de steek, dan is de democratie dood in Nederland”, zei Wilders. Zijn woorden oogstten bijval bij zijn aanhangers, maar roepen ook vragen op bij gematigde kiezers.
Populariteit van Rob Jetten stuwt D66 omhoog
D66 laat juist een sterke stijging zien in de laatste fase van de campagne. De partij wint vier zetels en staat nu op 22. Onderzoekers wijzen op de groeiende persoonlijke populariteit van lijsttrekker Rob Jetten, die volgens Ipsos I&O de afgelopen weken een ‘stevige groei’ doormaakte. Waar Jetten eerder nog een 5,3 kreeg van het electoraat, stijgt dat nu naar een 5,8.
De partij lijkt vooral kiezers aan te trekken die progressieve waarden hoog in het vaandel dragen en teleurgesteld zijn geraakt in het CDA. De opmars van D66 maakt de strijd om de tweede plek spannender dan ooit, met GroenLinks-PvdA op korte afstand.
VVD profiteert van oproep tot centrumrechts kabinet
De VVD noteert een lichte groei van twee zetels en komt uit op zestien. Hoewel dat binnen de foutmarge valt, zien onderzoekers wel een opwaartse trend. Lijsttrekker Dilan Yeşilgöz lijkt succes te hebben met haar herhaalde oproep tot een ‘centrumrechts kabinet’ bestaande uit VVD, D66, JA21, CDA en BBB. Die boodschap slaat volgens Ipsos I&O aan bij rechtse kiezers die geen regering met GroenLinks-PvdA willen.
Met de stijging van D66 en VVD blijft het verschil tussen de vier grootste partijen minimaal. GroenLinks-PvdA houdt stand op ongeveer hetzelfde niveau en deelt de tweede plek met D66. Daarmee belooft de verkiezingsdag een nek-aan-nekrace te worden, waarin elke stem telt.
Eerdere slotpeilingen vaak onnauwkeurig
De onderzoekers plaatsen wel een kanttekening bij hun cijfers. In voorgaande jaren week de slotpeiling van Ipsos I&O (voorheen I&O Research) aanzienlijk af van de werkelijke uitslagen. In 2017 bedroeg de afwijking 22 zetels. GroenLinks stond destijds op twintig zetels in de peiling, maar haalde er veertien. De VVD werd daarentegen sterker dan voorspeld, met 33 zetels in plaats van 27.
Ook in 2021 klopten de prognoses niet volledig. D66, onder leiding van Sigrid Kaag, werd toen op negentien zetels gepeild maar eindigde met 24. Twee jaar geleden werd de enorme opmars van de PVV grotendeels gemist. Waar Ipsos I&O toen 28 zetels voorspelde, haalde de partij uiteindelijk 37. De totale afwijking bedroeg 24 zetels.
Met de verkiezingsdag in zicht blijft het dus onzeker hoe accuraat de huidige cijfers zijn. Eén ding is wel duidelijk: het politieke speelveld is nog volop in beweging, en de kleinste verschuiving kan bepalend zijn voor de vorming van het volgende kabinet.
