De eerste schetsen van een nieuw coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA zijn naar buiten gekomen. Het document draagt de werktitel ‘Aan de slag’ en laat zien waar de politieke zwaartepunten liggen. De nadruk ligt op financiële discipline, met een strikte bovengrens voor het begrotingstekort. Tegelijk verdwijnen enkele eerder aangekondigde bezuinigingen, terwijl gevoelige dossiers bewust openblijven. Het akkoord schetst richting, maar laat ruimte voor stevige vervolggesprekken.
Centraal in de afspraken staat een duidelijke financiële norm. Het begrotingstekort mag niet hoger uitkomen dan 2 procent van het bruto binnenlands product. Daarmee kiest de coalitie voor een strengere koers dan de Europese norm van 3 procent. De maatregel moet stabiliteit brengen en voorkomen dat overheidsfinanciën ontsporen. Volgens betrokkenen is deze grens niet vrijblijvend, maar bedoeld als harde randvoorwaarde voor toekomstig beleid.
Continuïteit richting komende jaren
In recente ramingen lag het tekort al dicht bij de afgesproken norm. In 2025 kwam het tekort uit op 1,8 procent, terwijl voor de jaren daarna rond 2 procent werd verwacht. Het akkoord verankert deze ontwikkeling en voorkomt dat nieuwe plannen het saldo verder onder druk zetten. Daarmee wordt gekozen voor voorspelbaarheid, ook als economische omstandigheden verslechteren. Nieuwe uitgaven moeten binnen dit kader worden ingepast.
Moeizaam formatieoverleg
Het financiële hoofdstuk bleek een van de lastigste onderdelen van de onderhandelingen. D66 en CDA zagen mogelijkheden om de staatsschuld gecontroleerd te laten oplopen voor investeringen. Daarbij werd vooral gekeken naar defensie en grote maatschappelijke transities. De VVD hield vast aan traditionele begrotingsdiscipline en waarschuwde voor structurele lasten. In het eindresultaat lijkt deze lijn de doorslag te hebben gegeven.
Adviezen gaven richting
De keuze voor een strakke norm werd ondersteund door adviezen van topambtenaren en instituten. Het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank benadrukten het belang van financiële buffers. Zij wezen op risico’s van oplopende rente en internationale onzekerheid. Die analyses versterkten de positie van partijen die wilden vasthouden aan voorzichtig beleid. Voor andere ambities moet nu elders ruimte worden gevonden.
Nederland blijft tegen eurobonds
Een andere duidelijke afspraak betreft Europese samenwerking. Nederland blijft tegen eurobonds, gezamenlijke Europese leningen voor lidstaten. Dit standpunt speelde al tijdens de coronacrisis en bij steun aan Oekraïne. De bezwaren zijn zowel principieel als praktisch van aard. Nederland kan zelfstandig goedkoper lenen en wil geen open eindverplichtingen aangaan binnen de Europese Unie.
Doorwerking in Brussel
Met deze keuze zet het nieuwe kabinet-Jetten een bestaande lijn voort. In Brussel zal dat merkbaar zijn tijdens onderhandelingen over Europese financiering. Nederland positioneert zich opnieuw als voorstander van nationale verantwoordelijkheid. Dat kan spanning opleveren met landen die meer gezamenlijke risicodeling wensen. Tegelijk biedt het duidelijkheid over de Nederlandse inzet aan de onderhandelingstafel.
Adempauze voor publieke omroep
Voor de publieke omroep bevat het akkoord een meevaller. De geplande extra bezuiniging van 50 miljoen euro wordt geschrapt. Deze maatregel zou bovenop een eerdere besparing van 100 miljoen komen. Die eerdere bezuiniging, afgesproken door het kabinet-Schoof, blijft wel van kracht. Daarmee wordt de financiële druk iets verlicht, maar niet volledig weggenomen.
Structurele keuzes blijven uit
Ondanks het schrappen van de extra bezuiniging blijft de toekomst van de NPO onzeker. Hoe de organisatie zich moet aanpassen aan digitalisering en veranderend kijkgedrag, blijft onduidelijk. Concrete hervormingsplannen ontbreken in de gelekte stukken. Ook over de verdeling van middelen en programmering is niets vastgelegd. De discussie daarover wordt doorgeschoven naar een later moment.
Open eindes in beleid
De contouren laten zien dat niet alle knopen zijn doorgehakt. Veel vragen over aanvullende bezuinigingen of lastenverzwaringen blijven onbeantwoord. Als de 2-procentnorm strikt wordt gehandhaafd, lijken pijnlijke keuzes onvermijdelijk. Waar die precies vallen, is nog onderwerp van gesprek. De financiële puzzel is daarmee nog lang niet gelegd.
Hypotheekrenteaftrek als splijtzwam
Een van de meest gevoelige dossiers is de hypotheekrenteaftrek. D66 en CDA pleiten al langer voor beperking van deze regeling. De VVD verzet zich daar traditioneel tegen en wijst op gevolgen voor huiseigenaren. Of er een compromis komt via geleidelijke versobering of flankerend beleid, is niet bekend. Dit onderwerp kan de onderlinge verhoudingen verder op scherp zetten.
Signaal aan financiële markten
De keuze voor een strengere norm dan Europa vereist, heeft een duidelijke boodschap. Nederland wil stabiliteit en voorspelbaarheid uitstralen richting financiële markten. Dat kan helpen om rente- en risicokosten laag te houden. Zeker in tijden van geopolitieke onzekerheid geldt dat als belangrijk voordeel. Het beleid is daarmee ook een vorm van risicobeheersing.
Beperkte speelruimte bij tegenwind
De keerzijde van deze aanpak is minder flexibiliteit. Wanneer economische tegenwind toeslaat, is er minder ruimte om snel te investeren. Dat vraagt om scherpe prioriteiten en duidelijke keuzes. De coalitie moet bepalen welke uitgaven essentieel zijn. Het begrotingsanker mag daarbij niet loslaten, maar mag noodzakelijke investeringen niet blokkeren.
Defensie-uitgaven onder druk
Tijdens de formatie werd herhaaldelijk gewezen op het belang van defensie. Het halen van de NAVO-norm betekent structureel meer dan 2 procent van het bbp aan defensie-uitgaven. In een tijd van toenemende veiligheidsdreigingen is dat politiek breed gedragen. Deze hogere vaste lasten drukken echter op andere begrotingsposten. Dat maakt de gekozen discipline extra spannend.
Herprioritering noodzakelijk
Om ruimte te maken voor defensie zal de coalitie moeten herprioriteren. Dat kan via efficiëntere uitvoering of gefaseerde projecten. Ook kan worden gekeken naar het schrappen van minder urgente plannen. Zulke keuzes zijn politiek gevoelig en vragen om duidelijke uitleg. Het akkoord geeft nog geen inzicht in hoe deze afwegingen precies worden gemaakt.
Voor- en tegenstanders reageren
De eerste reacties op de gelekte contouren lopen uiteen. Voorstanders spreken van opluchting over de duidelijkheid van het financiële kader. Tegenstanders vrezen dat vernieuwing wordt afgeremd, bijvoorbeeld bij woningbouw of klimaatbeleid. De echte spanning ontstaat zodra concrete cijfers pijnpunten blootleggen. Dan wordt zichtbaar wie welke prijs betaalt.
Politieke risico’s zichtbaar
Binnen de coalitie liggen risico’s op de loer bij dossiers met scherpe partijlijnen. De hypotheekrenteaftrek is daarvan het bekendste voorbeeld. Te veel toegeven kan steun kosten bij de achterban. Te weinig beweging kan het onderlinge vertrouwen schaden. Zodra de gesprekken concreter worden, zullen deze spanningen toenemen.
Nog veel ontbrekende details
Wat nu zichtbaar is, vormt vooral het financiële geraamte. Inhoudelijke uitwerking op terreinen als klimaat, onderwijs en zorg ontbreekt. Ook de woningmarkt komt nauwelijks aan bod in de gelekte stukken. Daarnaast blijft onduidelijk hoe uitvoerbaarheid wordt geborgd. Personele capaciteit bij uitvoeringsorganisaties is een terugkerend knelpunt.
Lessen uit recente jaren
De afgelopen jaren bleek uitvoering vaak de achilleshiel van beleid. Strakke budgetten zonder realistische planning leidden tot vertragingen. Soms moesten maatregelen worden bijgesteld door praktische problemen. Het is daarom cruciaal dat het akkoord voldoende aandacht besteedt aan uitvoering. Zonder die borging dreigen nieuwe tegenvallers.
Asielbeleid voorlopig onbeslist
Over aanvullend asielbeleid is nog niets concreets vastgelegd. Het is onduidelijk of het kabinet extra afspraken maakt bovenop lopende wetgeving. Mogelijke thema’s zijn spreiding, opvangcapaciteit en instroombeperking binnen Europese kaders. Juridische houdbaarheid en uitvoerbaarheid spelen hierbij een grote rol. Dit dossier belooft opnieuw felle debatten.
Gevolgen voor samenleving
De maatschappelijke impact van asielbeleid is groot. Gemeenten en organisaties dragen een belangrijk deel van de uitvoering. Hun draagkracht en capaciteit bepalen mede wat mogelijk is. De coalitie balanceert hier tussen politieke beloftes en praktische realiteit. Dat maakt dit onderwerp extra gevoelig binnen en buiten het parlement.
Effecten voor huishoudens
Voor huishoudens kan de 2-procentgrens betekenen dat nieuwe plannen later starten. Of dat via bezuinigingen of hogere lasten gebeurt, blijft onduidelijk. Huiseigenaren volgen het debat over hypotheekrenteaftrek nauwlettend. Starters kijken vooral naar betaalbaarheid op de woningmarkt. De uitkomst van deze discussies raakt veel mensen direct.
Positie van bedrijven
Voor bedrijven biedt begrotingsrust enige zekerheid over de economische omgeving. Tegelijk kunnen subsidies en investeringsprikkels soberder worden. De coalitie wil concurrerend blijven, maar moet keuzes maken. Het evenwicht tussen stabiliteit en stimulering is daarbij cruciaal. De praktijk zal laten zien waar ruimte ontstaat en waar beperkingen gelden.
Volgende stappen in proces
De betrokken fracties hebben ingestemd met de hoofdlijnen. Nu volgt de uitwerking van teksten en cijfers. Gaten moeten worden gedicht en ramingen gecontroleerd. Pas daarna kan het akkoord formeel worden gepresenteerd aan de Kamer. Dan wordt duidelijk hoe wensen, dekking en uitvoering samenkomen.
De werktitel ‘Aan de slag’ wekt verwachtingen van tempo en daadkracht. In de komende fase draait het om transparantie over gemaakte keuzes. Wat wel en niet wordt gedaan, vraagt om heldere onderbouwing. De contouren tonen richting, maar het politieke debat moet nog beginnen. Het laatste woord over dit akkoord is daarmee nog niet gesproken.
