Erythritol geldt al jaren als populair alternatief voor suiker, vooral onder mensen die letten op calorieën en bloedsuiker. De zoetstof wordt vaak gepresenteerd als een verantwoorde keuze binnen een gezond voedingspatroon. Toch groeit de wetenschappelijke twijfel over de veiligheid op lange termijn. Nieuw onderzoek wijst erop dat erythritol mogelijk schadelijke effecten heeft op hart en bloedvaten, met een verhoogd risico op een beroerte als zorgwekkend gevolg.
Populariteit van suikervervangers onder druk
Erythritol, ook bekend als E968, is een natuurlijke suikervervanger die vrijwel geen calorieën bevat. De stof is ongeveer zeventig procent zo zoet als gewone suiker. Producenten verwerken erythritol in uiteenlopende producten, waaronder snoep, kauwgom, chocolade en frisdranken. Van nature komt de stof voor in fruit zoals meloen en druiven, en in gefermenteerde producten als kaas en wijn. Binnen de markt voor suikervervangers en caloriearme voeding geldt erythritol daarom als aantrekkelijk ingrediënt.
Eerdere wetenschappelijke studies legden al een verband tussen deze zoetstof en een verhoogd risico op een hartaanval en beroerte. Die bevindingen leidden tot discussie onder cardiologen en voedingsdeskundigen. Ook recent Braziliaans onderzoek wees op mogelijke risico’s van kunstmatige zoetstoffen voor het brein. Volgens die onderzoekers zouden sommige zoetstoffen het verouderingsproces van hersenen kunnen versnellen.
Onderzoek naar effecten van erythritol
Wetenschappers van de Universiteit van Colorado richtten zich specifiek op de invloed van erythritol op de bloed-hersenbarrière. Deze barrière fungeert als beschermingssysteem van de hersenen en regelt welke stoffen worden doorgelaten. Schadelijke deeltjes worden tegengehouden, terwijl voedingsstoffen en zuurstof toegang krijgen. Wanneer deze barrière beschadigd raakt, kunnen ernstige gezondheidsproblemen ontstaan, waaronder een verhoogd risico op een beroerte.
De onderzoekers stelden cellen van de bloed-hersenbarrière bloot aan hoeveelheden erythritol die vergelijkbaar zijn met de inname na het drinken van een frisdrank met deze zoetstof. In het laboratorium ontstond een kettingreactie van schade aan de cellen. Door die beschadiging werden de hersenen mogelijk kwetsbaarder voor de vorming van bloedstolsels. Bloedstolsels vormen een van de belangrijkste oorzaken van een beroerte.
Oxidatieve stress als onderliggende factor
Tijdens het experiment bleek erythritol oxidatieve stress te veroorzaken in de onderzochte cellen. Oxidatieve stress ontstaat wanneer schadelijke moleculen, zogenoemde vrije radicalen, zich ophopen in het lichaam. Tegelijkertijd werd vastgesteld dat de natuurlijke antioxidanten van het lichaam werden verminderd. Door deze dubbele belasting raakten cellen in hun functioneren verstoord.
Het evenwicht tussen vrije radicalen en antioxidanten is essentieel voor een goede celgezondheid. Wanneer dat evenwicht wordt verstoord, kunnen cellen beschadigd raken of zelfs afsterven. In sommige gevallen leidde blootstelling aan erythritol in het onderzoek daadwerkelijk tot celdood. Deze bevindingen versterken de zorgen over mogelijke langetermijneffecten op de hartgezondheid.
Verstoring van de bloedvaten
Naast schade aan de bloed-hersenbarrière ontdekten onderzoekers effecten op de werking van bloedvaten. Normaal gesproken passen bloedvaten hun diameter aan op basis van de behoefte van organen aan zuurstof en voedingsstoffen. Wanneer meer bloed nodig is, verwijden zij zich. Wanneer minder nodig is, vernauwen zij zich weer.
Erythritol bleek dit fijn afgestemde systeem te verstoren. De bloedvaten bleven in sommige gevallen vernauwd, waardoor de bloedstroom mogelijk werd beperkt. Hierdoor kunnen hersenen minder zuurstof en voedingsstoffen ontvangen dan noodzakelijk is. Een dergelijke situatie verhoogt het risico op ernstige complicaties, waaronder een beroerte.
Effect op natuurlijke bescherming tegen stolsels
Het onderzoek liet ook zien dat erythritol invloed heeft op het natuurlijke afweersysteem tegen bloedstolsels. Bij de vorming van een stolsel maken cellen normaal gesproken een stof aan die fungeert als ‘stolseloplosser’. Dit mechanisme helpt voorkomen dat stolsels gevaarlijk groot worden of bloedvaten volledig blokkeren.
In de laboratoriumstudie blokkeerde erythritol dit beschermende proces. Daardoor werd het vermogen van cellen om stolsels af te breken verminderd. In combinatie met vernauwde bloedvaten en beschadigde cellen kan dit de kans op cardiovasculaire aandoeningen vergroten. Deze bevinding voedt de discussie over de veiligheid van kunstmatige zoetstoffen binnen een gezond voedingspatroon.
Kanttekeningen bij de resultaten
Hoewel de resultaten zorgwekkend zijn, plaatsen wetenschappers nadrukkelijk kanttekeningen bij hun eigen bevindingen. De experimenten werden uitgevoerd op geïsoleerde cellen in laboratoriumomstandigheden. Dit betekent dat de tests niet plaatsvonden in complete bloedvaten of in het menselijk lichaam als geheel. Cellen gedragen zich in een kunstmatige omgeving mogelijk anders dan in een levend organisme.
Deskundigen benadrukken daarom dat vervolgonderzoek noodzakelijk is om de effecten bij mensen vast te stellen. Grote klinische studies moeten uitwijzen of de waargenomen schade zich daadwerkelijk vertaalt naar een hoger risico op beroerte of hart- en vaatziekten. Tot die tijd blijft voorzichtigheid geboden, zonder dat directe conclusies over dagelijkse consumptie kunnen worden getrokken.
Voorzichtigheid bij consumptie
De recente bevindingen zetten vraagtekens bij het beeld van erythritol als volledig veilige suikervervanger. Vooral binnen markten voor caloriearme voeding en producten gericht op gewichtsbeheersing is de stof wijdverbreid. Consumenten kiezen vaak voor dergelijke producten om hun risico op diabetes type 2 of overgewicht te verkleinen. De nieuwe inzichten tonen echter aan dat gezondheidskeuzes complexer kunnen uitpakken dan gedacht.
Wetenschappers benadrukken dat deze informatie geen individueel medisch advies vormt. Bij zorgen over de eigen gezondheid of specifieke risico’s is het raadzaam een arts te raadplegen. Verdere studies zullen moeten uitwijzen hoe groot de impact van erythritol werkelijk is op de volksgezondheid. Tot die tijd blijft het debat over suikervervangers en hartgezondheid onverminderd actueel.
