Het Huis Oranje-Nassau heeft door de koloniale geschiedenis van Nederland omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend. Uit een drie jaar durend wetenschappelijk onderzoek naar de rol van de Oranjes in het koloniale verleden, uitgevoerd over de periode van 1600 tot en met 2025, blijkt dat het grootste deel van deze inkomsten afkomstig was uit Nederlands-Indië.
Van het totale bedrag kwam ongeveer 566 miljoen euro uit deze voormalige kolonie.
Financiële opbrengsten uit Nederlands-Indië en andere koloniën
Volgens de resultaten van het onderzoek kwam het merendeel van de inkomsten van de Oranjes niet uit de zeventiende en achttiende eeuw, zoals vaak wordt aangenomen met betrekking tot ondernemingen als de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC).
Het waren juist de activiteiten in de negentiende eeuw die financieel het meest opleverden. In deze periode waren het met name de Nederlandsche Handel-Maatschappij en de Billiton Maatschappij die grote winsten genereerden voor het koningshuis.
Deze maatschappijen werden opgericht door koning Willem I en diens kleinzoon prins Hendrik. Beiden hadden binnen de familie directe financiële betrokkenheid bij het koloniaal beleid en de daarbij behorende ondernemingen.
Naast de enorme inkomsten uit Nederlands-Indië ontvingen de Oranjes ook geld uit andere delen van het voormalige Nederlandse koloniale rijk. Een kleiner deel van de inkomsten kwam uit het voormalige octrooigebied van de West-Indische Compagnie, gelegen in West-Afrika en de Amerika’s.
Hieruit blijkt dat de financiële belangen van het koningshuis zich uitstrekten over meerdere continenten.
Beperkte inkomsten uit slavernij en slavernijhandel
Het onderzoek laat zien dat, ondanks de aanwezigheid van Nederlandse belangen in de trans-Atlantische slavenhandel en Caribische slavernij, de Oranjes hier vrijwel geen inkomsten uit verwierven. De financiële opbrengst uit deze sectoren bleef voor het koningshuis zeer beperkt.
Volgens de onderzoekers verdienden de Oranjes dus nauwelijks aan de trans-Atlantische slavenhandel en de slavernij op de Caribische eilanden.
Koloniale uitingen en symboliek binnen het hof
Het kolonialisme uitte zich volgens de onderzoekers niet alleen in financiële betrokkenheid, maar ook in het dagelijks leven aan het hof. Daarbij werd onder meer gewezen op het aanstellen van zwarte bedienden, het verzamelen van exotische objecten en het onderhouden van hiërarchische banden met vorsten uit de koloniën.
Deze handelingen en verzamelingen droegen bij aan het prestige van het koningshuis, aldus hoofdonderzoeker Gert Oostindie. “Dat gaf prestige,” zegt Oostindie over deze uitingen van kolonialisme binnen het koningshuis.
Weinig morele bezwaren bij het koningshuis
Uit het onderzoek komt naar voren dat morele overwegingen over slavernij of dwangarbeid binnen het koningshuis nauwelijks een rol speelden. In het rapport staat: “Morele overwegingen over slavernij of dwangarbeid speelden bij Willem I, II, III en Wilhelmina niet of nauwelijks een rol.”
Pas bij koningin Juliana begon hierin langzaam verandering te komen. Onder haar koningschap groeide er geleidelijk wat meer ongemak over het koloniale verleden en de wijze waarop het koningshuis hiervan profiteerde.
Betrokkenheid zonder wezenlijke bedenkingen
De onderzoekers trekken de conclusie dat het Huis Oranje-Nassau “met overtuiging en zonder wezenlijke bedenkingen” betrokken was bij het kolonialisme. Volgens onderzoeker Esther Captain werd het enthousiasme voor het koningshuis in de voormalige koloniën bovendien vaak afgedwongen binnen een context van ongelijke machtsverhoudingen.
Captain stelt: “Kritiek en andere vormen van publiek verzet werden volgens haar vaak het zwijgen opgelegd.” Deze uitspraak benadrukt dat in de koloniën afwijkende meningen over het koningshuis en de rol ervan in het koloniale systeem niet of nauwelijks werden getolereerd.
Koning Willem-Alexander reageert op de bevindingen
Koning Willem-Alexander heeft gereageerd op de uitkomsten van het onderzoek. Hij noemt de bevindingen “onverbloemd en indringend”. Daarbij geeft hij aan dat het gebrek aan tegendraads leiderschap binnen zijn familie “schrijnend en confronterend” is.
De koning laat hiermee zien dat de conclusies van het onderzoek hem persoonlijk raken en dat hij erkent dat er binnen de familie onvoldoende kritisch werd nagedacht over het koloniale verleden en de rol van het huis daarin.
Het koloniale verleden en de Gouden Koets
Het koloniale verleden speelt daarnaast ook een rol in de hedendaagse discussie over symbolen uit die tijd, zoals de Gouden Koets. Riny Assink heeft jarenlang gewerkt aan een bijzondere replica van de koets, maar heeft ervoor gekozen deze te maken zonder het beladen historische verleden dat aan het origineel kleeft.
LEES OOK:Laatste woorden van Ben Saunders op social media komen keihard binnen
In een video vertelt Assink zijn verhaal en legt hij uit waarom hij heeft gekozen voor een versie zonder de omstreden elementen uit het koloniale verleden.
