Het klinkt als een eenvoudige oplossing voor samenwoners: een gezamenlijke rekening, ook wel en/of-rekening genoemd, waarop beiden hun geld storten en waarvan de dagelijkse uitgaven worden betaald. Maar wat gebeurt er met het saldo op zo’n rekening wanneer een van de partners overlijdt?
Die vraag blijkt in de praktijk minder eenvoudig te beantwoorden dan velen denken.
Veel mensen leven in de veronderstelling dat het saldo van een en/of-rekening na het overlijden van een partner automatisch aan de langstlevende toekomt. Toch is het juridische en fiscale plaatje rondom deze bankrekening complexer, vooral voor stellen die samenwonen zonder testament.
Een recente gebeurtenis op Curaçao laat zien hoe de situatie kan uitpakken, en dat de uitkomst soms heel anders is dan verwacht.
Voor het overlijden: gezamenlijk beheer zonder problemen
Op Curaçao was een stel jarenlang samenwonend zonder een testament op te stellen. Ze deelden een en/of-rekening, waarop ze gezamenlijk spaarden en waaruit ze hun vaste lasten betaalden. Gedurende hun relatie en zolang beide partners in leven waren, konden ze zonder belemmeringen over het gehele saldo beschikken.
Voor de bank maakte het niet uit wie welk bedrag opnam of stortte: beide namen stonden immers op de rekening.
Deze situatie is herkenbaar voor veel samenwoners in Nederland en op Curaçao. Het dagelijks beheer van de gezamenlijke rekening verloopt soepel, zonder dat de bank zich afvraagt welke partner welk deel van het geld heeft ingebracht.
Na het overlijden: onverwachte verdeling van het saldo
De situatie veranderde ingrijpend toen een van de partners overleed. De overgebleven partner ontving een overlijdensuitkering van meer dan €63.000 op de gezamenlijke rekening. Op het eerste gezicht leek het alsof deze uitkering volledig aan haar toekwam en dat zij vrij over het saldo van de en/of-rekening kon beschikken. De werkelijkheid bleek echter anders.
Van het bedrag dat na het overlijden op de rekening stond, mocht de partner slechts het deel behouden dat afkomstig was uit de overlijdensuitkering. Het overige saldo, ruim €49.000, werd door de autoriteiten als onderdeel van de nalatenschap van de overledene beschouwd.
Dit bedrag viel dus niet automatisch toe aan de langstlevende partner, maar werd behandeld volgens de regels van het erfrecht.
Het resultaat was dat de partner een aanzienlijk deel van het gezamenlijke saldo moest terugstorten of afstaan, omdat het tot de erfenis behoorde en dus mogelijk bestemd was voor andere erfgenamen.
De juridische basis: wat zegt de Nederlandse wet?
In Nederland en op Curaçao geldt dat het saldo van een en/of-rekening na het overlijden van een van de rekeninghouders niet automatisch volledig toekomt aan de overblijvende partner.
Juridisch gezien wordt gekeken naar wie welk deel van het geld heeft ingebracht en wat er in het testament of bij wet is bepaald over de verdeling van de nalatenschap.
Als er geen testament is, wordt het saldo van de gezamenlijke rekening verdeeld volgens de wettelijke regels van het erfrecht. Dat betekent dat het deel van het saldo dat toebehoorde aan de overledene, onderdeel wordt van diens nalatenschap.
Dit deel wordt vervolgens verdeeld onder de erfgenamen, wat ertoe kan leiden dat de langstlevende partner geld moet afstaan aan bijvoorbeeld kinderen of andere erfgenamen.
De bank zelf kijkt formeel alleen naar de tenaamstelling van de rekening: zolang beide namen op de rekening staan, mogen beide partners beschikken over het saldo. Maar na het overlijden schakelen banken vaak een tandje bij en vragen zij om een verklaring van erfrecht voordat het saldo wordt vrijgegeven aan de overgebleven partner.
AOW en pensioen: wat gebeurt er met binnenkomende bedragen?
Naast het saldo op de en/of-rekening kunnen er na het overlijden van een partner nog andere inkomsten op de gezamenlijke rekening binnenkomen, zoals AOW of pensioen. Deze uitkeringen worden soms tijdelijk nog gestort, ook als de rechthebbende is overleden.
Volgens de regels moeten onterecht ontvangen bedragen, zoals te veel uitbetaalde AOW of pensioen na het overlijden, in principe worden teruggestort. Het saldo dat daadwerkelijk aan de overgebleven partner toekomt, is het deel van de overlijdensuitkering of andere inkomsten waar zij recht op heeft.
De rest wordt toegevoegd aan de nalatenschap, tenzij anders bepaald in een testament.
Belang van testament en goede afspraken
De casus uit Curaçao onderstreept het belang van het maken van duidelijke afspraken en het eventueel opstellen van een testament als samenwoners hun financiële zaken goed willen regelen. Zonder testament bepaalt de wet wie erfgenaam is en hoe het saldo van gezamenlijke rekeningen wordt verdeeld.
Dit kan tot onaangename verrassingen leiden voor de langstlevende partner, vooral wanneer het grootste deel van het saldo afkomstig is van de overleden partner.
Het is daarom raadzaam om als samenwoners stil te staan bij de gevolgen van het overlijden van een van beiden. Door vooraf vast te leggen wat er met het gezamenlijke geld moet gebeuren, kunnen problemen en discussies met andere erfgenamen worden voorkomen.
De rol van de bank na overlijden
Na het overlijden van een van de rekeninghouders is het gebruikelijk dat de bank het gebruik van de en/of-rekening beperkt. Vaak worden beide rekeninghouders geblokkeerd totdat er duidelijkheid is over de verdeling van de nalatenschap.
De bank vraagt dan om een verklaring van erfrecht, waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie gemachtigd is om over het saldo te beschikken.
Zodra deze verklaring is overlegd, kan het deel van het saldo dat toekomt aan de erfgenamen worden uitgekeerd. De langstlevende partner kan dan alleen aanspraak maken op het deel van het saldo dat volgens de wet of het testament aan hem of haar is toegekend.
Veelvoorkomende misvattingen over en/of-rekeningen
De gedachte dat het saldo van een en/of-rekening altijd volledig naar de overgebleven partner gaat, is wijdverbreid maar onjuist. In werkelijkheid wordt het saldo na overlijden verdeeld volgens de wettelijke regels of het testament.
Het is daarom belangrijk om als samenwoners of gehuwden goed te weten wat de juridische positie is, en om waar nodig maatregelen te nemen om de eigen wensen vast te leggen.
Het geval uit Curaçao toont aan dat het ontbreken van een testament en heldere afspraken tot forse financiële gevolgen kan leiden. De langstlevende partner kan geconfronteerd worden met het terugbetalen van aanzienlijke bedragen aan de erfgenamen van de overledene.
Advies: regel het op tijd
Voor iedereen met een gezamenlijke rekening is het verstandig om tijdig na te denken over de gevolgen van overlijden. Het opstellen van een testament, het maken van afspraken over de verdeling van het saldo en het informeren bij de bank over de werkwijze na overlijden kan veel onzekerheid en teleurstelling voorkomen.
Ook het goed administreren wie welk bedrag heeft ingebracht op de en/of-rekening kan later helpen bij de verdeling van het saldo. Zo kunnen erfgenamen, de langstlevende partner en de bank snel duidelijkheid krijgen over wie waar recht op heeft.
Context van de redactie
Voor veel Nederlanders is een en/of-rekening een praktische manier om gezamenlijke uitgaven te doen. Maar zoals in het artikel beschreven, zijn de juridische en fiscale gevolgen bij overlijden vaak onbekend terrein.
Het is van belang dat rekeninghouders zich bewust zijn van de wettelijke regels en de noodzaak om hun wensen goed vast te leggen, bijvoorbeeld door een testament. Dit voorkomt niet alleen financiële problemen na overlijden, maar ook onenigheid tussen erfgenamen.
De casus uit Curaçao staat niet op zichzelf; vergelijkbare situaties doen zich regelmatig voor, zowel in Nederland als in andere landen waar het Nederlands erfrecht geldt.
De redactie raadt lezers aan om voor hun persoonlijke situatie juridisch advies in te winnen, zeker als zij samenwonen zonder testament of wanneer er sprake is van grote gezamenlijke vermogens.
Het onderwerp blijft actueel, omdat banken en notarissen regelmatig te maken krijgen met vragen rondom de verdeling van saldi op en/of-rekeningen na overlijden. Transparantie en duidelijke afspraken kunnen veel onnodige problemen voorkomen.
