Het overlijden van een ouder is niet alleen een emotioneel zware periode, maar brengt vaak ook een hoop administratieve zaken met zich mee. Nabestaanden worden geconfronteerd met formulieren, regelingen en financiële kwesties die op het eerste gezicht ingewikkeld kunnen lijken.
Een van de minder bekende aspecten betreft de belastingaangifte na het overlijden van een gepensioneerde ouder.
Veel mensen beseffen niet dat de manier waarop belasting wordt ingehouden op uitkeringen en pensioenen gedurende het jaar, kan leiden tot een onverwachte financiële meevaller achteraf.
Jaarlijks gebeurt het dat instanties zoals de Sociale Verzekeringsbank en pensioenfondsen hun systemen niet aanpassen aan het moment van overlijden en simpelweg blijven rekenen alsof de uitkeringen twaalf maanden doorlopen. Dit heeft gevolgen voor de manier waarop de uiteindelijke belastingdruk wordt berekend.
Wanneer een alleenstaande gepensioneerde ergens halverwege het jaar overlijdt, kan er bij de definitieve belastingaanslag sprake zijn van een aanzienlijke teruggave. Dit komt simpelweg doordat er maandelijks loonheffing wordt ingehouden alsof het hele jaar inkomsten zijn, terwijl het feitelijke inkomen veel lager uitvalt door het overlijden. Het verschil wordt pas achteraf gecorrigeerd bij de belastingaangifte.
Waarom nabestaanden soms geld terugkrijgen
De belastingheffing op uitkeringen als AOW en aanvullend pensioen wordt doorgaans automatisch geregeld. De betrokken instanties houden per maand belasting in, zonder rekening te houden met een mogelijk overlijden in de loop van het jaar.
Hierdoor wordt er over het algemeen te veel belasting betaald. Pas bij de jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting wordt het werkelijke jaarinkomen vastgesteld en vindt een herberekening plaats.
Bij deze eindafrekening telt de Belastingdienst het daadwerkelijke inkomen van het hele kalenderjaar bij elkaar op. Zijn er slechts enkele maanden inkomen, dan zijn de heffingskortingen relatief groot ten opzichte van de betaalde belasting. Dit leidt er vaak toe dat nabestaanden een aanzienlijk bedrag kunnen terugkrijgen.
Te veel inhouding bij overlijden
Het is gebruikelijk dat op de AOW-uitkering de loonheffingskorting wordt toegepast, waardoor hierover vaak geen belasting wordt ingehouden. Bij een aanvullend pensioen mag deze korting echter niet nog eens worden toegepast. Het pensioenfonds gebruikt dan standaard het basistarief voor de eerste belastingschijf.
Omdat instanties niet kunnen weten wanneer iemand komt te overlijden, loopt deze inhouding gewoon door tot het einde van het jaar of tot het overlijden wordt doorgegeven. Pas bij de belastingaangifte worden deze bedragen gecorrigeerd door de Belastingdienst en kan een teruggaaf ontstaan waar veel nabestaanden geen rekening mee houden.
Hoe de kortingen stapelen
Voor AOW’ers zijn er drie heffingskortingen die relevant zijn voor het belastingjaar 2026. De ouderenkorting bedraagt 2.067 euro en geldt tot een verzamelinkomen van 46.002 euro. Alleenstaanden hebben daarnaast recht op een alleenstaandeouderenkorting van 540 euro.
De algemene heffingskorting voor AOW’ers is maximaal 1.556 euro. Samen vormen deze kortingen een totaal van 4.163 euro.
Een belangrijk detail is dat bij overlijden deze kortingen niet tijdsevenredig worden toegepast. Zelfs als iemand slechts een deel van het jaar inkomen had, mogen bij de eindheffing de volledige jaarbedragen aan korting worden gebruikt.
Dit betekent dat de belastingdienst achteraf corrigeert wat de loonadministraties van de uitkerende instanties niet konden voorzien. Te veel ingehouden loonheffing wordt zo zichtbaar bij de definitieve aanslag en vervolgens terugbetaald aan de erfgenamen.
Wat de wet hierover zegt
De belastingregels schrijven voor dat de volledige heffingskortingen mogen worden toegepast, ongeacht het moment van overlijden in het jaar. Ook als een gepensioneerde slechts enkele maanden inkomen heeft ontvangen, kunnen nabestaanden bij de aangifte profiteren van de volledige kortingen.
Dit zorgt ervoor dat de belastingdruk in een dergelijk jaar vaak veel lager uitvalt dan verwacht, en de kans op een teruggave toeneemt.
Een simpel rekenvoorbeeld
Stel dat de loonheffingskorting op de AOW-uitkering van de overledene actief stond. In dat geval houdt de Sociale Verzekeringsbank geen belasting in. Op een aanvullend pensioen van bijvoorbeeld 1.000 euro per maand mag de korting niet worden toegepast.
Het pensioenfonds past dan het tarief van 17,85 procent toe op de eerste belastingschijf. Dit komt neer op een maandelijkse inhouding van 178,50 euro.
Als deze pensioenuitkering zes maanden loopt, wordt er in totaal 1.071 euro aan loonheffing ingehouden. Dit bedrag kan bij de belastingaangifte later als teruggave verschijnen, mits de totale belasting na het toepassen van de kortingen op nul uitkomt.
In dit scenario bestaat het bruto-inkomen uit zes maanden AOW, zes maanden pensioen, het vakantiegeld in mei en eventueel een stukje opbouw daarna. In het voorbeeld bedraagt het gezamenlijke inkomen 17.400 euro, waarop ongeveer 3.100 euro belasting drukt.
Na aftrek van de gezamenlijke heffingskortingen van 4.163 euro, komt de berekende belasting uit op nul. Het bedrag dat het pensioenfonds reeds inhield, die 1.071 euro, kan de Belastingdienst dan terugbetalen aan de erfgenamen.
Het inkomen in een half jaar
Wanneer iemand vroeg in het kalenderjaar overlijdt, is het jaarinkomen relatief laag. De kans is daardoor groter dat de heffingskortingen de volledige belastingdruk opheffen en dat de volledige ingehouden loonheffing wordt terugbetaald. Overlijdt iemand later in het jaar of is het aanvullende pensioen hoger, dan stijgt het jaarinkomen.
In dat geval neemt de kans op volledige teruggave af, maar ook dan kan er nog een deel worden teruggekregen.
Vroeg of laat maakt uit
Het moment van overlijden in het jaar heeft dus directe invloed op het uiteindelijke jaarinkomen en de kans op teruggave. Hoe eerder in het jaar, hoe lager het inkomen, en hoe groter de kans dat alles wordt terugbetaald.
Als het overlijden pas aan het einde van het jaar plaatsvindt, of als er hoge aanvullende pensioenen zijn, zal het terug te ontvangen bedrag doorgaans lager uitvallen.
Alleenstaand worden en de extra korting
Als er een partner achterblijft, verandert vaak diens AOW-uitkering. Vanaf het moment van overlijden ontvangt de achtergebleven partner AOW als alleenstaande. Volgens de Belastingdienst is een deel van het jaar recht op deze alleenstaande-AOW voldoende om de alleenstaandeouderenkorting van 540 euro te mogen toepassen.
Gedurende het jaar verrekent de Sociale Verzekeringsbank hiervan meestal slechts een deel. Heeft de achterblijver ook eigen pensioen of een nabestaandenpensioen waarop loonheffing wordt ingehouden, dan kan bij de belastingaangifte over 2026 ongeveer 450 euro extra worden teruggevraagd, dankzij het resterende deel van deze korting.
Aangifte: zelf in actie komen
Belangrijk om te weten is dat deze teruggaven niet automatisch plaatsvinden. Nabestaanden ontvangen doorgaans binnen vijf maanden na het overlijden een aangiftebrief, maar als deze uitblijft en men toch een teruggave verwacht, mogen nabestaanden zelf aangifte doen namens de overledene.
Wachten met aangifte kan geld kosten, doordat het langer duurt voordat de teruggave wordt uitgekeerd en er mogelijk belastingrente wordt berekend.
Hoe sneller de aangifte wordt geregeld, hoe eerder het geld wordt uitbetaald. Bovendien verkleint het de kans dat belangrijke documenten zoekraken of dat termijnen worden gemist. De Belastingdienst kan namelijk belastingrente in rekening brengen als de aangifte te laat wordt ingediend, wat leidt tot vertraging en een lagere teruggaaf.
Zo regel je de machtiging
Voor wie de aangifte liever op papier doet, is het aangifteformulier F gratis te bestellen via de BelastingTelefoon voor nabestaanden (0800-235 83 54). Het is verstandig om de tijd te nemen voor het invullen, zorgvuldig te werk te gaan, en kopieën te bewaren van alle verstuurde documenten, inclusief het verzendbewijs en eventuele bijlagen.
Welke papieren je nodig hebt
Het is raadzaam om de jaaropgaven van de Sociale Verzekeringsbank en het pensioenfonds bij de hand te houden; daarop staat ook het vakantiegeld vermeld. Verder zijn recente bankafschriften rond de overlijdensdatum en de persoonsgegevens van de overledene, zoals burgerservicenummer en adresgegevens, onmisbaar.
Mocht er sprake zijn van andere inkomsten of aftrekposten, zoals freelance-inkomsten, giftenaftrek of zorgkosten, neem deze dan ook op in de aangifte. In veel gevallen bieden de jaaropgaven voldoende informatie, maar bij twijfel is het verstandig een adviseur of hulpdienst om hulp te vragen.
Veelgemaakte misverstanden
Een vaak gemaakte fout is het tegelijkertijd activeren van de loonheffingskorting op meerdere inkomens. Dit lijkt aantrekkelijk, maar is niet toegestaan. De korting hoort alleen op de AOW te worden toegepast en moet bij het aanvullende pensioen worden uitgeschakeld.
Doe je dit niet, dan wordt er tijdens het jaar te weinig belasting betaald, wat later kan leiden tot een naheffing.
Ook het vakantiegeld leidt regelmatig tot verwarring. Hoewel het voelt als een extraatje, is het eigenlijk uitgesteld loon en telt het gewoon mee in het jaarinkomen. Toeslagen en andere regelingen zijn in deze uitleg buiten beschouwing gelaten, omdat zij niets veranderen aan de kern van het voorbeeld met betrekking tot de belastingteruggave.
Waarom dit nu relevant is
De genoemde bedragen en kortingen zijn gebaseerd op het belastingjaar 2026. Door de vergrijzing en het feit dat steeds meer mensen een aanvullend pensioen ontvangen, zullen situaties waarin nabestaanden geld kunnen terugvragen steeds vaker voorkomen.
Met een kleine administratieve moeite kunnen nabestaanden in een moeilijke periode honderden euro’s besparen.
Tot slot
Het kan lastig zijn om alle papieren op orde te krijgen, maar het loont om de jaaropgaven goed na te kijken en tijdig aangifte te doen. Zeker als het overlijden vroeg in het jaar plaatsvond en het pensioen niet extreem hoog was, is de kans op een volledige teruggave van de ingehouden belasting groot.
Hoewel de administratieve rompslomp zwaar kan wegen in een verdrietige periode, zijn de regels bedoeld om te voorkomen dat mensen te veel belasting betalen wanneer het leven onverwacht anders loopt. Een klein beetje aandacht voor deze aangifte kan zo een mooie financiële meevaller opleveren.
Heb jij ervaring met deze situatie, of tips voor anderen die hiermee te maken krijgen? Deel ze gerust op sociale media. Door kennis te delen wordt het regelen van dit soort complexe onderwerpen hopelijk een beetje makkelijker en toegankelijker voor iedereen.
