Wie aan erfbelasting denkt, ziet al snel een notaris, een stapel papier en een lastige rekensom voor zich. Toch gaat het de komende jaren juist om iets dat je niet ziet: de rekenregels achter de schermen. En die kunnen vanaf 2028 voor veel mensen ineens het verschil maken.
Het klinkt als een technisch detail, maar het raakt heel concreet aan de vraag hoeveel belasting erfgenamen betalen en hoe slim (of juist niet) een testament in elkaar zit. De Belastingdienst wil namelijk afscheid nemen van oude aannames die al decennia meegaan.
Waar het nu over draait
Erfbelasting betaal je over wat je uit een nalatenschap krijgt. Dat kan een bedrag op je rekening zijn, maar ook een recht op geld later, of een constructie waarbij de langstlevende partner alles gebruikt terwijl kinderen ‘op papier’ al meedelen.
Voor de fiscus telt vooral de zogeheten belaste waarde: wat is een recht of vordering vandaag waard? En precies die waardering is jarenlang gebaseerd geweest op vaste rekenregels die steeds minder passen bij hoe we nu leven.
Waarom de rekenregels verouderd zijn
De huidige forfaits komen uit een tijd waarin de gemiddelde levensverwachting lager lag en een rekenrente van 6 procent normaal klonk. Inmiddels leven mensen langer en hebben we ook jarenlang uitzonderlijk lage rentes gezien.
Dat had een opvallend effect: sommige ‘papieren’ rechten werden fiscaal relatief laag gewaardeerd. In bepaalde situaties pakte dat gunstig uit voor erfgenamen, maar het zorgde ook voor scheve uitkomsten tussen vergelijkbare nalatenschappen.
Wat het kabinet wil veranderen
Het plan dat nu op tafel ligt: moderniseren. De Belastingdienst wil gaan rekenen met actuelere levensverwachtingen én met een variabele rekenrente. Dus niet langer dat vaste percentage van 6 procent, maar een rente die meebeweegt.
Die rente wordt jaarlijks vastgesteld op basis van een vijfjaarsgemiddelde van marktrentes. Met de huidige stand van zaken zou dat rond de 3 procent uitkomen, al kan dat in de toekomst natuurlijk weer opschuiven.
Waarom een lagere rente tóch duurder kan uitpakken
Een lagere rekenrente klinkt alsof het juist minder belasting zou opleveren. Maar bij nalatenschappen draait het om timing: hoe lang loopt een recht door, hoeveel is een vordering vandaag waard, en wie krijgt wat op welk moment?
Tel je een langere levensverwachting bij die nieuwe rente-opzet op, dan kan de belaste waarde in sommige situaties juist stijgen. Vooral bij constructies die jaren kunnen doorlopen, zoals vruchtgebruik of uitgestelde vorderingen.
Wie dit het meest gaat merken
De grootste kans op verandering zit bij grotere vermogens en bij nalatenschappen waarin veel ‘rechten op papier’ staan. Denk aan een langstlevendetestament waarbij kinderen een vordering krijgen die pas opeisbaar is na het overlijden van de tweede ouder.
Bij een eenvoudige erfenis, met bijvoorbeeld een bankrekening en een woning zonder ingewikkelde verdeling, blijft het effect meestal beperkt. Toch kan ook daar de nieuwe rentemethodiek de uitkomst net anders laten uitvallen.
Langstlevendetestamenten: waar de rekensom begint
In Nederland komt het vaak voor dat de langstlevende partner financieel wordt beschermd. De partner krijgt in de praktijk alles, terwijl kinderen een vordering krijgen die “later” komt. Soms zit daar ook nog een afgesproken rente aan vast.
Of er is vruchtgebruik: de partner mag het vermogen gebruiken, terwijl kinderen juridisch al eigenaar zijn. De fiscus moet dan bepalen wat die rechten waard zijn, en precies die waardering schuift mee met nieuwe tabellen en rente.
Papieren schenkingen onder een vergrootglas
Papieren schenkingen waren jarenlang populair: je schenkt een bedrag, maar leent het direct terug, zodat het vermogen alvast doorschuift naar de volgende generatie. Zo’n constructie kan fiscaal interessant zijn, mits je het netjes uitvoert.
Met een andere rekenrente kan het voordeel kleiner worden, simpelweg omdat de fiscus de waarde anders berekent. Belangrijk detail: er hoort een zakelijke rente bij en die moet meestal daadwerkelijk jaarlijks betaald worden.
Vanaf wanneer dit gaat gelden
De beoogde ingangsdatum is 2028. Dat betekent: de nieuwe waarderingsregels gelden alleen voor overlijdens vanaf dat jaar. Nalatenschappen die eerder vallen, blijven in principe onder het oude systeem en worden niet met terugwerkende kracht aangepast.
Wel is het goed om scherp te blijven: dit moet nog definitief door de politieke molen. Er kunnen nog aanpassingen komen in tabellen en formules, maar de richting is duidelijk: actueler en realistischer rekenen.
Wat je nu al kunt doen met schenken
Wie niet wil afwachten, kan kijken naar schenken tijdens leven. Dat kan klein en jaarlijks via vrijstellingen, of groter via een eenmalige verhoogde vrijstelling (als die past bij je situatie en de regels van dat moment).
Schenken verlaagt het vermogen waar later erfbelasting over wordt geheven. Maar doe het niet blind: zorg dat je zelf financieel veilig blijft, leg afspraken goed vast en voorkom gedoe over “wie wat krijgt” binnen het gezin.
Spreiden loont soms meer dan één grote klap
Bij grotere vermogens kan gespreid schenken gunstig zijn. Niet omdat het altijd “magisch” minder belasting oplevert, maar omdat vrijstellingen en tariefschijven per jaar en per persoon tellen. Reken vooraf door wat echt slim is.
Het extra voordeel van spreiden is rust: je houdt meer controle over je vermogen en kunt bijsturen als rentes veranderen of de wet weer beweegt. Een jaarlijks moment van checken en vastleggen voorkomt verrassingen later.
Meer erfgenamen, andere legaten
Soms kan het helpen om de erfenis over meer mensen te verdelen, bijvoorbeeld met legaten aan kleinkinderen. Daardoor benut je meerdere vrijstellingen en schijven. Dat kan het gemiddelde belastingpercentage drukken, afhankelijk van de verhoudingen.
Maar: familiegevoel is ook wat waard. Een fiscaal handige verdeling die thuis voor scheve gezichten zorgt, kan duur uitpakken op een andere manier. Laat een notaris helpen om het helder en uitvoerbaar te formuleren.
Het combitestament als flexibele optie
Een combitestament is grofweg een testament met keuzemogelijkheden na het eerste overlijden. Dat kan handig zijn als je later pas ziet wat de rente doet, hoe groot het vermogen dan is en wat de gezinssituatie vraagt.
Juist als rekenregels veranderen, is flexibiliteit waardevol. Keuzes hebben wel termijnen en voorwaarden, dus ‘vrijheid’ betekent ook: op tijd beslissen en het goed vastleggen. Dat voorkomt onbedoelde belastingeffecten.
De grote lijn: minder verschil tussen papier en cash
De kern van de modernisering is dat belaste waardes dichter bij de economische werkelijkheid komen te liggen. Minder voordeel puur door oude aannames, en meer één lijn in vergelijkbare gevallen. Dat klinkt eerlijker, maar kan ook duurder uitvallen.
Hoe het voor jou uitpakt hangt af van leeftijd, vermogen en constructie. Een simpel gezin met weinig bijzondere bepalingen merkt minder dan een nalatenschap met vruchtgebruik, grote vorderingen en lange doorlooptijden.
Wat er nog open ligt in Den Haag
De precieze tabellen en uitvoeringsregels moeten nog verder worden uitgewerkt. De Tweede Kamer kan bijsturen, bijvoorbeeld over de rentegrondslag of overgangsregels. Tot die tijd is het vooral verstandig om scenario’s te verkennen.
Wat wél vrijwel vaststaat: de vaste 6-procentrente verdwijnt en levensverwachtingen worden geactualiseerd. Wil je plannen, doe dat dan met ruimte voor aanpassing. En bespreek het op tijd binnen je familie, niet pas bij spoed.
Tot slot: hou zelf de regie
Erfenissen gaan nooit alleen over geld. Ze gaan over zorg, verhoudingen en vertrouwen. Laat de belasting niet de enige stuurman zijn, maar neem de nieuwe werkelijkheid wel mee als je testament of schenkingen toch al op de agenda staan.
We blijven deze ontwikkelingen volgen en vertalen wat het in de praktijk betekent. Heb jij ervaring met erfbelasting, een vraag over schenken, of een mening over deze plannen? Laat het weten via onze sociale media, we lezen mee.
