Een recente peiling van Ipsos I&O zorgt voor duidelijke verschuivingen binnen de Haagse politieke verhoudingen. Het CDA noteert een forse terugval nadat partijleider Henri Bontenbal uitspraken deed over religieuze scholen, terwijl profijtende bewegingen zichtbaar zijn bij D66.
Tegelijkertijd blijft PVV de grootste partij, maar deze levert zowel in zetelaantal als in aantrekkingskracht in. Aan de rechterflank verstevigt Forum voor Democratie (FvD) zich licht, vooral onder jonge mannen en ontevreden PVV-stemmers.
In het politieke midden kruipen de partijen – zoals VVD en de combinatie GroenLinks–PvdA – dichter naar elkaar toe en naderen de omvang van D66 en het CDA. Deze ontwikkeling maakt het speelveld voor kiezers zichtbaarder, maar ook volatieler.
Grote winnaars en verliezers
Volgens de meting van oktober 2025 wijken de zetelaantallen als volgt af: PVV daalt met 3 naar 26 zetels, het CDA daalt met 5 naar 20, D66 stijgt met 4 naar 24, en FvD groeit naar 5 zetels. De VVD en GroenLinks–PvdA bewegen zich in elkaars richting, rond de 22 tot 25 zetels.
Deze cijfers tonen aan dat in de politieke middenzone het speelveld aan het verschuiven is, terwijl ook aan de uitersten subtiele maar betekenisvolle veranderingen optreden.
Achtergrond van het CDA-verlies
De terugval van het CDA wordt direct gekoppeld aan de uitspraak van Henri Bontenbal in het programma Nieuwsuur, waarin hij stelde dat religieuze scholen “het recht hebben homoseksuele relaties af te keuren”.
Deze stelling blijkt slecht te vallen binnen het eigen kiezersbestand: ongeveer 80 procent van huidige CDA-kiezers is het oneens met die opvatting en onder voormalige, afvallige CDA-kiezers loopt dat percentage op tot circa 95 procent. Het resultaat is een snelle uitstroom naar andere middenpartijen, met name D66.
Dit effect illustreert hoe een combinatie van inhoudelijk debat over religieuze vrijheid, onderwijsvrijheid en gelijke behandeling door de zichtbaarheid in de media direct impact kan krijgen op de electorale positie van een partij.
Spanning in het middenpolitieke speelveld
De partijen in het politieke midden – CDA, D66 en GroenLinks–PvdA – bevinden zich digitaal binnen een bandbreedte van zo’n zes zetels. Voor de kiezer lijkt het speelveld daarmee overzichtelijker, maar juist daardoor ook gevoeliger: kleine gebeurtenissen of uitspraken kunnen snel leiden tot zetelverschuivingen.
Strategisch gezien is differentiatie belangrijk geworden, omdat veel kiezers duidelijkheid zoeken op thema’s als woningbouw, migratie, energie en koopkracht. Partijen in het midden trachten dat rust en haalbaarheid uit te stralen, maar worden tegelijkertijd afgerekend op concrete oplossingen en hun verleden in regeringsverantwoordelijkheid.
D66 in de lift
D66 is de directe winnaar van de peiling: de plus van vier zetels en het grootste kiezerspotentieel – zo’n 36 procent overweegt op de partij te stemmen. Dit suggereert dat D66 in staat is een bredere groep kiezers aan te spreken, in het bijzonder zij die stabiliteit zoeken en zich zorgen maken over bestuurbaarheid.
Tegelijkertijd is er scepsis: een deel van het electoraat associeert D66 met stevige regulering op Europees niveau en klimaatbeleid, wat mogelijk weerstand oproept bij kiezers die een andere koers wensen op migratie en energie. De vraag is nu in hoeverre dit potentieel daadwerkelijk wordt verzilverd.
FvD bouwt voorzichtig op
Forum voor Democratie klimt licht naar vijf zetels en trekt vooral jonge mannen en voormalige PVV-stemmers aan. De aantrekkingskracht komt deels voort uit het aansnijden van onderwerpen die volgens de peiling door een deel van het electoraat als onderbelicht worden ervaren, zoals de impact van migratie, de energietransitie op het huishoudbudget en druk op de woningmarkt.
Hoewel de groei in absolute zin klein is, is de symbolische betekenis groot: het toont aan dat er buiten het midden nog steeds kiezers zijn die kiezen voor partijen met een duidelijk profiel en scherpe keuzes. Of die groei duurzaam is, hangt af van de mate waarin FvD organisatie en boodschap stabiel weet te houden richting de volgende verkiezingen.
PVV blijft aan kop, maar verliest terrein
De PVV blijft met 26 zetels de grootste partij, maar de voorsprong slinkt. Deze terugval versterkt de druk op andere partijen om zich uit te spreken over samenwerking en bestuursbereidheid. Het beeld dat meeregeren met de PVV complex is, blijft een factor in het formatie- en coalitiedenken van zowel kiezers als politieke partijen.
Formatieperspectief en beleidsagenda
Zou nu gestemd worden, dan blijft het vormen van een stabiele coalitie allesbehalve eenvoudig. Het politieke midden verkleint de onderlinge verschillen en is volop in beweging; aan de randen van het spectrum staan partijen met grotere profielverschillen.
Mogelijke meerderheden vragen daarom brede compromissen of innovatieve combinaties met gedoogconstructies. Beleidstechnisch staan thema’s als woningbouw, migratie, energieprijzen en koopkracht centraal. Deze peiling suggereert dat kiezers snel zichtbare resultaten willen zien. Partijen die erin slagen concrete, uitvoerbare voorstellen te koppelen aan een heldere tijdlijn en geloofwaardige samenwerking, lijken de meeste winstkansen te hebben in toekomstige peilingen.
Methodologische kanttekeningen
Zoals bij elke peiling geldt dat dit een momentopname betreft en dat er een statistische onzekerheidsmarge is. Schommelingen van enkele zetels kunnen daarom optreden zonder dat er sprake is van een structurele trend. De koppeling tussen het CDA-verlies en de uitspraken van Bontenbal is gebaseerd op de kiezersanalyse van Ipsos I&O; vervolgpeilingen zullen moeten uitwijzen of dit effect bestendig is of afneemt naarmate de campagneagenda verschuift.
De jongste peiling maakt twee zaken helder: de positie van het CDA is fragiel na de uitspraak over religieuze scholen en homoseksuele relaties, en D66 weet daar voorlopig electoraal van te profiteren.
Tegelijk blijft de PVV de grootste, maar ziet deze partij terrein verliezen; de VVD en GroenLinks–PvdA kruipen naar elkaar toe; FvD klimt voorzichtig. De onderliggende trend is een sterker concurrerend midden, waar kiezers snel reageren op profilering en incidenten. In de komende weken zal blijken of de verschuivingen duurzaam zijn.
