Op 14 mei rond half zes ‘s middags Nederlandse tijd heeft de zon de krachtigste zonnevlam van dit jaar uitgestoten. De uitbarsting, van de zeldzame X2.7-klasse, leidde tot wereldwijde radiostoringen op de dagzijde van de aarde. De bron van deze explosie is zonnevlek AR4087, een nieuw en actief gebied op het oppervlak van de zon dat zich momenteel nog aan het ontwikkelen is. Wetenschappers vrezen dat er in de komende dagen nog meer krachtige uitbarstingen zullen volgen.
Zonnevlammen worden ingedeeld op basis van hun intensiteit, waarbij X-klasse de zwaarste categorie vormt. Ze kunnen satellieten beschadigen, communicatie verstoren en zelfs stroomnetwerken op aarde bedreigen. Deze flares ontstaan uit zonnevlekken, die te herkennen zijn als donkere, koelere plekken op de zon waar zich een enorme hoeveelheid magnetische energie ophoopt. Zodra die energie vrijkomt, schiet een stroom van plasma en straling met de snelheid van het licht de ruimte in.
De uitbarsting op dinsdag had een X2.7-classificatie, wat aan de ondergrens van de X-klasse ligt, maar nog steeds krachtig genoeg is om een aanzienlijk deel van de planeet te beïnvloeden. De explosie zond krachtige röntgenstraling en extreme UV-straling richting aarde, wat leidde tot ionisatie van de bovenste atmosfeerlagen.
Door deze plotselinge lading werden elektronen losgeslagen van moleculen, waardoor de atmosfeer elektrisch geladen raakte en radiosignalen verstoord raakten. Vooral radioverkeer in Europa, Azië en het Midden-Oosten werd getroffen, aangezien deze regio’s op dat moment in daglicht gehuld waren.
Zonnevlek AR4087 draait de komende dagen richting een positie waarin het recht op de aarde gericht is. Hierdoor stijgt de kans op nieuwe uitbarstingen aanzienlijk. Volgens experts kunnen er de komende week nog meer zonnevlammen volgen.
Aurorajager Vincent Ledvina beschreef de situatie op X (voorheen Twitter) als “intens”, zeker nu de actieve regio steeds duidelijker in beeld komt. Na de X2.7-uitbarsting volgde kort daarna een tweede flare van de M5.3-klasse, een minder sterke maar nog steeds significante explosie. Ledvina voegde eraan toe: “Wat deze actieve regio nog meer in petto heeft… dat zullen we moeten afwachten.”
Vorige maand kwamen vertegenwoordigers van lokale en nationale overheidsdiensten in de VS bijeen voor een simulatieoefening. Tijdens deze oefening werd nagebootst hoe verschillende enorme coronale massa-ejecties (CME’s) de aarde zouden raken. CME’s bestaan uit enorme wolken geladen deeltjes die dagen onderweg zijn naar onze planeet. Wanneer ze onze atmosfeer binnendringen, veroorzaken ze geomagnetische stormen die het aardmagnetisch veld en communicatiesystemen ernstig kunnen verstoren.
De oefening maakte pijnlijk duidelijk hoe beperkt de huidige voorspellingsmogelijkheden voor ruimteweer zijn. Overheidsfunctionarissen moesten beslissingen nemen zonder voldoende data en waarschuwingssystemen. Hierdoor konden ze niet snel of effectief reageren.
De conclusie van de oefening was dat het verbeteren van de technologie en methoden om zonnevlammen en CME’s te voorspellen van cruciaal belang is. Zonder die verbeteringen blijft de infrastructuur op aarde kwetsbaar voor onverwachte uitbarstingen van de zon.
– Tekst gaat verder onder de video –
Met actieve zonnevlekken zoals AR4087 in aantocht, is het risico op herhaling van krachtige zonnevlammen reëel. Experts roepen op tot waakzaamheid, zowel bij communicatiebedrijven als bij overheden. De impact van een zonnevlam kan op korte termijn beperkt zijn, maar bij herhaalde of sterkere uitbarstingen kunnen de gevolgen voor onze technologische samenleving ingrijpend zijn. De zon is op dit moment actiever dan in de afgelopen jaren het geval was, en dat zal voorlopig niet veranderen.
