Het KNMI slaat alarm over de gevolgen van klimaatverandering en stelt dat onvoorstelbare scenario’s niet langer uitgesloten zijn. Het weerinstituut publiceerde een zogenoemd extreem rapport met negen mogelijke rampscenario’s. Volgens het KNMI kunnen deze vormen van extreem weer Nederland nu al of zeer binnenkort treffen. De boodschap is nadrukkelijk bedoeld om bewustwording te vergroten. Paniek zaaien is volgens het instituut niet het doel.
Zware verantwoordelijkheid voor KNMI
KNMI-directeur Maarten van Aalst spreekt openlijk over zijn zorgen. Hij vreest het moment waarop hij verantwoordelijkheid draagt voor een ramp met honderden dodelijke slachtoffers. Dat kan gaan om een overstroming of een extreme hittegolf. Juist het besef dat voorbereiding mogelijk was, maakt die gedachte zwaar. Volgens Van Aalst vraagt deze realiteit om eerlijkheid over risico’s en grenzen van beheersing.
Timing van het rapport
De publicatie van het KNMI rapport is bewust gekozen. Precies tien jaar geleden werd het Akkoord van Parijs ondertekend. Daarin spraken landen af de opwarming van de aarde te beperken tot maximaal 1,5 graad. Volgens Van Aalst wordt dat doel steeds moeilijker haalbaar. Dat betekent dat ook extremen moeten worden overwogen die nooit eerder zijn ervaren.
Dreiging van zware stormen
Een van de scenario’s betreft zware stormen en mogelijke orkanen. Orkaan Kirk trok vorig jaar onverwacht richting West-Europa en raasde als zware storm over Frankrijk. Daarbij kwam één persoon om het leven. Volgens onderzoeker Hylke de Vries had Kirk ook Nederland kunnen treffen. Windstoten tot 187 kilometer per uur waren dan mogelijk geweest.
Enorme schade bij andere koers
De impactberekening van dat scenario is fors. De verwachte schade aan gebouwen, natuur en bomen zou zijn opgelopen tot 2,7 miljard euro. Mentale stress en slachtoffers zijn daarbij niet eens meegerekend. Door steeds warmer zeewater neemt de kans op dit soort stormen toe. Die ontwikkeling wordt door klimaatverandering verder versterkt, stelt het KNMI.
Kwetsbaar energiesysteem
Ook langdurige stroomuitval behoort tot de geschetste scenario’s. Onderzoeker Bram van Duinen beschrijft een winters hogedrukgebied boven West-Europa. Windturbines leveren dan geen energie en zonnepanelen nauwelijks. Tegelijk stijgt de vraag naar elektriciteit sterk. Niet het weer zelf is extreem, maar de maatschappelijke gevolgen zijn dat wel.
Rekenwerk met Tennet
Van Duinen rekende samen met netbeheerder Tennet aan dit scenario. “Op een donderdagavond zou dan aan 38 procent van de totale energievraag niet kunnen worden voldaan.” De kans hierop is volgens hem klein. “Eens in de 141 jaar.” Toch benadrukt hij dat het risico reëel blijft en niet genegeerd mag worden.
Hittestress in de hoofdstad
Het KNMI wijst ook op extreme hitte in steden. Tijdens de hittegolf van 2018 in Amsterdam raakten spoorrails vervormd en vielen metro’s uit. Bruggen functioneerden tijdelijk niet. Volgens het KNMI had het erger kunnen aflopen. Het verkoelende lagedrukgebied had noordelijker kunnen blijven liggen, met ernstiger gevolgen.
Gevolgen van HittegolfXL
Een HittegolfXL kan volgens het KNMI leiden tot uitval van stroom, vervoer en hulpdiensten. Vooral dat laatste baart zorgen. Amsterdam moet zich daarom grondig voorbereiden. Zonder maatregelen dreigt een oversterfte van “110, tot 215 à 680 mensen per jaar.” Dat maakt hitte een stille, maar dodelijke bedreiging binnen extreem weer.
Virus op komst
Klimaatverandering vergroot ook de kans op nieuwe ziekten. Het Westnijlvirus kan zich volgens onderzoekers in Nederland vestigen. Maarten Boonekamp van de TU Delft stelt dat het virus wordt overgedragen door gewone muggen. Langdurige zomertemperaturen tussen 20 en 26 graden creëren gunstige omstandigheden. Dat kan binnen tien jaar werkelijkheid worden.
Snelle verspreiding mogelijk
Boonekamp schetst een concreet vooruitzicht. “Bij de huidige snelheid van opwarming zijn de temperaturen in 2035 op gemiddeld 40 procent van de zomerdagen gunstig voor de verspreiding van het virus.” Volgens hem is het aannemelijk dat het virus dan vaker voorkomt. Meer besmettingen in Nederland zijn dan niet uitgesloten.
