D66, VVD en CDA zetten gezamenlijk in op de vorming van een minderheidskabinet. Dat maakte D66-leider Rob Jetten bekend na overleg tussen de drie partijleiders. De gesprekken vonden donderdag en vrijdag plaats op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum. Hoewel de VVD aanvankelijk hoopte op deelname van JA21, bleek daarvoor onvoldoende draagvlak. Binnen deze fase van de kabinetsformatie kiezen de partijen bewust voor een beperktere samenwerking.
Uitleg bij afwijzing JA21
Jetten gaf vrijdag een toelichting op de gemaakte keuze, met VVD-leider Dilan YeÅŸilgöz en CDA-voorman Henri Bontenbal naast zich. “Ik heb aan collega’s duidelijk gemaakt dat ik een combinatie van deze drie partijen plus JA21 nu niet verstandig vind, gezien alles wat er nu moet gebeuren.
En zo zijn ook andere voorkeursopties niet veranderd. En daarmee blijft deze combinatie van drie partijen als logische optie voor ons open”, verklaarde hij. Volgens Jetten vraagt de huidige politieke situatie om helderheid en bestuurbaarheid.
Zoektocht naar parlementaire steun
Een minderheidskabinet betekent dat de drie partijen steun moeten zoeken bij andere fracties. In zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer zijn meerderheden noodzakelijk. Jetten heeft daarom al contact gehad met verschillende fractieleiders.
Welke partijen dat zijn, liet hij bewust in het midden. “En dus ook uitgenodigd om daarover deze week met ons het gesprek over aan te gaan. En daar staan die partijen ook voor open”, aldus de beoogd premier.
Strategische afwegingen achter keuze
Volgens Jetten zou deelname van JA21 het vinden van bredere steun juist lastiger maken. Een vierpartijencoalitie zou met 75 zetels één zetel tekortkomen in de Tweede Kamer. Ook in de Eerste Kamer zou aanvullende steun nodig blijven.
De D66-leider verwacht dat “de bereidheid vanuit die andere partijen echt afneemt als je het met z’n vieren gaat doen.” Die inschatting speelde een doorslaggevende rol binnen deze fase van de kabinet formatie.
Politieke verschillen blijven bestaan
De afstand tussen JA21 en D66 speelde eveneens mee, al was die niet doorslaggevend. Jetten erkende dat er inhoudelijke verschillen zijn tussen beide partijen. “Maar er lag nooit een principiële blokkade op de partij an sich.”
YeÅŸilgöz reageerde zichtbaar teleurgesteld op het afhaken van JA21. Zij noemde het “heel erg jammer” en benadrukte tegelijk het vertrouwen binnen de huidige samenwerking. “En tegelijkertijd ben ik ook ontzettend blij dat we met zijn drieën vol vertrouwen dit pad opgaan.”
Andere politieke cultuur noodzakelijk
Volgens CDA-leider Bontenbal vraagt een minderheidscoalitie om een andere manier van samenwerken. Hij sprak over “een andere politieke cultuur” waarin ook oppositiepartijen gelijkwaardig worden behandeld. Dat ziet hij als een uitdaging binnen het toekomstige regeringsbeleid.
Tegelijkertijd waarschuwde hij voor stevige onderhandelingen. Bontenbal is “niet naïef” en verwacht dat oppositiepartijen hun steun zullen koppelen aan inhoudelijke concessies, maar ziet ook “een groot verantwoordelijkheidsbesef”.
