Geert Wilders heeft duidelijk gemaakt dat zijn partij de PVV niet langer bereid is om een gedoogrol te vervullen. Volgens hem moet er een meerderheidskabinet komen, maar aangezien zowel VVD als CDA hem uitsluiten, blijft de optie van een minderheidsregering met andere partijen over. Het gedogen, waar hij zelf niets in ziet, laat hij liever aan andere partijen over. Daarmee legt hij de bal nadrukkelijk bij de VVD.
De VVD verkeert volgens recente peilingen in zwaar weer en staat momenteel vierde in de ranglijst, achter PVV, GroenLinks/PvdA en CDA. Naar verwachting behaalt de partij rond de vijftien zetels, waardoor het zelfs moeilijk wordt om de top drie nog te bereiken.
De keuze voor Dilan Yeşilgöz als lijsttrekker lijkt voor veel kiezers geen redding te brengen, want het vertrouwen in haar leiderschap neemt af. Daarmee dreigt de partij verder te dalen, wat de politieke onderhandelingspositie nog ingewikkelder maakt.
Mogelijke coalitie
Een nieuwe constructie met partijen als JA21, BBB, Forum voor Democratie en SGP kan uitkomen op iets meer dan zestig zetels. In dat geval zijn de vijftien zetels van de VVD onmisbaar. Hoewel Yeşilgöz publiekelijk heeft uitgesloten om samen te werken met Wilders, benadrukt zij tegelijkertijd dat Nederland volgens haar dringend behoefte heeft aan een rechtse regering.
Dat schept de mogelijkheid van een ultrarechtse coalitie die door de VVD gedoogd zou worden. Zo kan Yeşilgöz vasthouden aan haar belofte Wilders buiten de deur te houden, zonder de deur naar rechts volledig te sluiten.
Strategische voordelen voor Wilders
Voor Wilders heeft een dergelijke constructie belangrijke voordelen. Doordat de VVD niet in het kabinet zou stappen, heeft hij weinig te vrezen van hun invloed. De kans dat de liberalen een motie van wantrouwen indienen, is minimaal. De partij wil immers koste wat kost voorkomen dat Frans Timmermans en zijn linkse blok de macht overnemen.
Daardoor kan de PVV rekenen op steun voor veel van zijn voorstellen. Deze variëren van een strenger migratiebeleid tot het ongemoeid laten van de hypotheekrenteaftrek. Juist dat laatste punt spreekt veel traditionele VVD-kiezers aan. Voor hen vormt de hypotheekrenteaftrek een belangrijk financieel voordeel, waardoor Wilders met deze constructie zijn invloed op beleid kan versterken.
Minderheidskabinet
Het idee van een minderheidskabinet klinkt misschien gewaagd, maar in landen als Zweden en Denemarken is dit de normaalste zaak van de wereld. Nederland kent het fenomeen nauwelijks, maar het is zeker niet ondenkbaar.
Het enige precedent is Rutte I (2010-2012), waarin VVD en CDA ministers leverden en de PVV als gedoogpartner fungeerde. Dat kabinet was verre van stabiel, maar het leverde wel een blauwdruk voor samenwerking zonder directe regeringsdeelname van de PVV.
Toekomstige rol van het CDA en VVD
Het CDA lijkt voorlopig ongeschikt om een rol te spelen in een rechtse coalitie. Lijsttrekker Henri Bontenbal zet zich te sterk af tegen samenwerking met de PVV, waardoor zijn partij buiten beeld raakt. De VVD daarentegen blijft een sleutelrol spelen.
Ondanks de dalende populariteit kan de partij met vijftien zetels alsnog cruciaal worden in een rechtse machtsvorming. De komende weken zal blijken of Yeşilgöz bereid is de rol van gedoogpartij te accepteren, of dat zij vasthoudt aan haar harde lijn tegen Wilders.
