De spanningen rondom het aanmeldcentrum in Ter Apel zijn de afgelopen tijd zo sterk toegenomen dat de politie de situatie niet langer met reguliere inzet aankan.
In de zomer bereikte het aantal geweldsincidenten een hoogtepunt en uit een analyse van de gebeurtenissen blijkt dat het in de afgelopen jaren, ondanks steeds nieuwe extra maatregelen, nooit rustig is geweest rond het centrum.
Dagelijkse incidenten en groeiende frustratie
Een recent incident in de Aldi-supermarkt in Ter Apel illustreert de problematiek. Daar veroorzaakte een asielzoeker grote commotie na het plegen van diefstal. Toen een beveiliger hem probeerde tegen te houden, verzette de man zich hevig.
De politie arriveerde snel en wist hem onder controle te krijgen, maar de situatie escaleerde alsnog. De verdachte werd geboeid en op de grond gedrukt, terwijl zijn metgezel begon te schreeuwen en zijn schoenen uittrok om een geïnfecteerde wond te laten zien. Een agent riep hem toe dat hij beter rustig kon blijven.
De Marechaussee werd erbij gehaald en een arrestantenbus werd voorgereden. Uiteindelijk werd de winkeldief, onder luid protest en met veel tegenstribbelen, afgevoerd. Omstanders, zoals Wim en Willeke Vroom, stonden erbij en moedigden de politie aan.
“Goed zo!” riep Willeke. “Pak hem maar goed aan.” Voor het personeel van de winkel is dit inmiddels een alledaagse situatie. Een medewerkster bevestigde dat dit ‘een normale werkdag’ was. Ook het echtpaar Vroom kijkt nergens meer van op. “We hebben al dertien jaar ellende van het aanmeldcentrum.”
Persoonlijke ervaringen met geweld
Wim Vroom liet zien welke persoonlijke gevolgen de situatie voor hem heeft gehad. Hij toonde zijn kromme pink, een gevolg van een incident acht jaar geleden toen hij een Algerijnse asielzoeker aanhield na een autodiefstal.
De asielzoeker bracht hem met een stanleymes een snijwond toe en kreeg daarvoor tien maanden cel. Na het uitzitten van zijn straf werd de dader echter niet uitgezet, maar vertrok met onbekende bestemming.
Sinds dat moment hebben Wim en Willeke hun vertrouwen in de overheid verloren, mede omdat zij tijdens het proces het gevoel kregen als daders te worden gezien in plaats van slachtoffers.
Overvolle opvang en toenemend geweld
Ter Apel is sinds juni het enige aanmeldcentrum in Nederland waar asielzoekers zich spontaan kunnen melden. Dit maakt het centrum een knelpunt in de asielketen. Als er elders in Nederland onvoldoende opvangplekken zijn – wat al jaren het geval is – ziet men dat direct terug in Ter Apel.
Bij hoge instroom ontstaan er tekorten aan opvangplekken binnen het centrum, waardoor asielzoekers genoodzaakt zijn buiten te slapen. Om dit te voorkomen rijden er ’s avonds bussen naar noodopvanglocaties in Zuidwolde en Warffum. Toch sliepen er de afgelopen dagen weer mensen buiten in het gras, bevestigt opvangorganisatie COA, vanwege de aanhoudende drukte.
Deze drukte vertaalt zich ook in de politiecijfers. In juni en juli van dit jaar registreerde de politie 152 geweldsincidenten in en rond het aanmeldcentrum, een stijging van ruim 80 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2025, toen er 83 incidenten waren.
De politie geeft aan dat het sinds augustus rustiger is geworden, wat volgens een woordvoerder te danken is aan een gezamenlijke aanpak van de problemen.
Extra maatregelen en risicogebieden
Onder de nieuwe aanpak werd het voorterrein aangewezen als veiligheidsrisicogebied, waardoor de politie makkelijker kan fouilleren. Er werden extra toezicht en toegangscontroles ingevoerd. Kwetsbare asielzoekers, zoals minderjarigen, zwangere vrouwen, zieken, gezinnen, LHBTI’ers en mogelijke slachtoffers van eerwraak, kregen voorrang bij de toegang.
Alleenstaande mannen moesten buiten het hek wachten. “Iedereen naar binnen laten en desnoods op de gang laten slapen, doen we niet meer”, aldus een woordvoerder van het COA. “Daardoor is het binnen veel veiliger geworden.”
Het blijft echter een dilemma; hierdoor ontstaat buiten het hek meer onrust. De plaatselijke middenstand merkt dat direct, want de overlast neemt toe. Er worden soms wel drie winkeldieven per dag betrapt. Afgelopen dinsdag vond nog een steekpartij plaats, en maandag sloeg een boze Syriër een ruit in bij de opvang.
Grote rol voor veiligelanders
Volgens betrokkenen wordt de meeste overlast veroorzaakt door een wisselende groep veiligelanders: jonge mannen uit Algerije, Marokko en Tunesië, die nauwelijks kans maken op een vluchtelingenstatus. Ze gebruiken het asielsysteem voor een zwervend bestaan door Europa.
Ondanks het feit dat ze vaak al meerdere keren elders in de EU asiel hebben aangevraagd, moeten hun aanvragen in Nederland toch opnieuw worden behandeld.
Het gaat om een groep van doorgaans 300 tot 600 mannen. Het onvermogen van zowel de EU als Den Haag om de situatie effectief aan te pakken, komt in Ter Apel scherp tot uiting.
Voor de hekken verzamelen zich dagelijks zo’n dertig tot veertig jongemannen, sommigen dragen blauwe of gele polsbandjes als bewijs van registratie of een eerste gehoor bij de IND. Anderen lijken spontaan aan te sluiten.
Een deel spreekt goed Nederlands, Duits, Frans of Spaans en geeft aan overal in Europa te hebben gewoond, soms met een baantje. Ze dwalen rond voor het aanmeldcentrum, roken joints, drinken bier en vallen andere asielzoekers lastig.
De 28-jarige Algerijn Ayoub uit Kouba zegt: “Ik uit een veilig land? Algerije is een maffiastaat!” Om zijn woorden kracht bij te zetten, toont hij een lang litteken op zijn buik: “Een mes. Van de politie.”
Ook laat hij kogelgaten in zijn been zien en zijn vriend Bilal heeft vergelijkbare littekens.
Hulporganisaties trekken zich tijdelijk terug
De situatie liep afgelopen zomer zo uit de hand dat hulporganisaties hun werk in Ter Apel tijdelijk staakten. Zelfs de Jehova’s Getuigen, die normaal gesproken bijbels uitdelen in de buurt, stopten enkele weken met hun activiteiten.
“Het zaad van de vrede moet in vredestijd worden gezaaid”, lichtte een getuige toe. Van vrede was volgens hen geen sprake.
De maatregelen van afgelopen zomer waren opnieuw bedoeld om de situatie beheersbaar te houden. Voor veiligelanders werden snellere procedures ingevoerd en aparte opvanglocaties voor overlastgevers met een strenger regime ingericht. In Ter Apel kwamen gebiedsverboden, extra politie, boa’s, beveiligers in het winkelgebied, straatcoaches, ‘ketenmariniers’ en intensievere samenwerking tussen COA, politie, IND en gemeente. Ook werd er extra dagopvang voor wachtenden gerealiseerd.
De politie Noord-Nederland geeft aan dat deze maatregelen enig effect hebben, maar waarschuwt dat ze geen structurele oplossing vormen voor het onderliggende opvangprobleem. “Het is nadrukkelijk geen structurele oplossing voor de onderliggende opvangproblematiek.”
Structureel hoge werkdruk voor politie
Een overzicht van incidenten, verstrekt door de politie na een verzoek op basis van de Wet open overheid, wijst uit dat het de afgelopen jaren nooit rustig is geweest. Vanaf 2022 tot april van dit jaar registreerde de politie meer dan 30.000 incidenten op en rond het aanmeldcentrum.
Daarbij ging het jaarlijks om ongeveer 500 mishandelingen, 300 tot 400 winkeldiefstallen en circa 500 meldingen van overlast.
“De omvang van het werkgebied is groot en de werkdruk en het werkaanbod zijn structureel hoog voor de politie”, aldus een woordvoerder van de politie Noord-Nederland. “Dat overstijgt de capaciteit van het basisteam.”
Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft daarom opnieuw extra maatregelen toegezegd aan de gemeente Westerwolde om de onrust te beteugelen. Vermoedelijk zal er meer geld beschikbaar komen voor handhaving. De vraag blijft echter of dit voldoende zal zijn.
“De enige echte oplossing is meer opvangplekken in het land”, stelt de woordvoerder van het COA. “Of een lagere instroom.”
