Het was een opvallende avond bij Pauw & De Wit, waar Mark Rutte als enige gast aanschoof voor een uitzending die volledig in het teken stond van internationale spanningen, Rusland, Oekraïne en de Amerikaanse politiek.
In zijn nieuwe rol als secretaris-generaal van de NAVO bewoog Rutte zich behoedzaam door het gesprek, zijn woorden zorgvuldig kiezend. Die voorzichtigheid was niet zonder reden, want alles wat hij zegt kan internationaal gewicht in de schaal leggen.
Al snel werd duidelijk dat de positie van Rutte niet alleen veel verantwoordelijkheid met zich meebrengt, maar hem ook dwingt tot terughoudendheid als het om binnenlandse politiek gaat.
Met 32 NAVO-bondgenoten die hij bijeen moet houden, benadrukte hij dat openlijk commentaar op het beleid van lidstaten tot “aanvaringen” kan leiden – met zittende leiders of hun opvolgers. “Ik heb wel meningen, maar ik moet een beetje voorzichtig zijn wat ik erover zeg,” lichtte hij toe.
Toch kon Rutte zijn fascinatie voor de Nederlandse politiek niet verbergen. Toen hem gevraagd werd naar zijn betrokkenheid, noemde hij het “een grote hobby”. Die persoonlijke interesse bleek al snel uit zijn opmerkelijke opmerkingen over het huidige kabinet.
Waardering voor het kabinet-Jetten
Rutte liet zich uit over het kabinet-Jetten, dat momenteel zonder parlementaire meerderheid regeert. “Zo moeilijk als nu heb ik het nooit gehad,” stelde hij over de uitdagingen waarmee het kabinet te maken heeft. “En ik vind dat hij dat heel knap doet,” zei Rutte over Jetten.
Het kabinet, bestaande uit D66, VVD en CDA, beschikt samen over 66 van de 150 zetels en is daardoor genoodzaakt bij ieder besluit steun te zoeken bij de oppositie. Dat vraagt volgens Rutte bewondering.
Niet alleen binnen Nederland, maar ook in het buitenland genieten premier Jetten, VVD-leider en defensieminister Dilan Yeşilgöz en minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) volgens Rutte aanzien. Over Jetten zei hij met betrekking tot de NAVO-top in Ankara: “Als hij praat, wordt de pen neergelegd.”
Daarmee benadrukte Rutte het internationale respect dat het huidige Nederlandse leiderschap afdwingt.
Experiment in de Nederlandse politiek
Pauw merkte op dat de kabinetsformatie maar traag verloopt. Rutte omschreef de situatie als een experiment voor Nederland. “We hebben het nog niet eerder gehad,” aldus Rutte.
Hij wees erop dat hij tijdens zijn eigen eerste kabinet in 2010 ook te maken had met een minderheidskabinet van VVD en CDA, dat echter dankzij gedoogsteun van de PVV alsnog een vaste meerderheid had. Die zekerheid ontbreekt nu voor Jetten, wat het regeren extra uitdagend maakt.
Reactie op kritiek en de rol van de VVD
In het gesprek kwam ook kritiek aan bod op de rol van de VVD binnen de huidige coalitie. Pauw stelde dat de VVD te weinig beweegt. Rutte hield zich op de vlakte: “Nee, maar laat ik er verder niks over zeggen.”
Toch voegde hij eraan toe dat zijn partij volgens hem “echt probeert in die coalitie constructief te zijn”. Hij wilde zijn opvolgers niet “voor de voeten lopen” en verwees naar zijn voorganger Jan Peter Balkenende, die zich na zijn premierschap nooit publiekelijk over de Nederlandse politiek had uitgelaten. “Dat vond ik het heerlijke,” merkte Rutte op.
Over Dilan Yeşilgöz was Rutte uitgesproken positief. “Ik ben zeer op haar gesteld natuurlijk,” gaf hij aan. Het gerucht dat hij haar het ministerie van Defensie zou hebben aangeraden, ontkende hij echter: “Nee, zo is het niet gegaan.”
Volgens Rutte doet Yeşilgöz het “uitstekend” en weet zij zich internationaal “echt op de kaart” te zetten. In haar rol als minister van Defensie moet zij uitvoering geven aan het beleid rondom hogere defensie-uitgaven, een dossier dat ook Rutte als NAVO-chef nauw aan het hart gaat.
Debat met oud-coalitiepartner Samsom
De uitzending bood ook ruimte voor een reflectie op uitspraken van Diederik Samsom, voormalig PvdA-leider en in het verleden coalitiepartner van Rutte. Eerder die week had Samsom het kabinet-Jetten verweten de oppositie niet serieus te nemen, met “eindeloos opgerekte deadlines” en “gesprekjes van drie kwartier”.
“Dat is gewoon niet serieus,” aldus Samsom. Rutte was het daar niet mee eens. Hij stelde dat de bereidheid tot compromissen “er nu ook” is en voegde eraan toe: “Niemand wil verkiezingen, is mijn indruk.”
Versplintering van het politieke landschap
Rutte ging ook in op de veranderde verhoudingen in de Nederlandse politiek. Volgens hem ligt de moeizame samenwerking niet alleen aan de politici, maar vooral aan de versplintering van het politieke landschap. “Er zijn natuurlijk meer partijen op de flanken gekomen, waardoor ook dat landschap verder versplinterd is,” gaf hij aan.
Namen wilde hij niet noemen, maar hij benadrukte dat het de kiezer is die voor deze versplintering heeft gezorgd, niet de politici zelf. “Dat maakt het ook ingewikkelder.”
Met enige weemoed blikte Rutte terug op zijn tweede kabinet, waarin de VVD en de PvdA samen grote fracties hadden: 41 zetels voor de VVD en 38 voor de PvdA. In 2017 bleef daar voor de PvdA nog maar 9 zetels van over.
Geen enkele daarvan ging volgens Rutte naar de VVD. “Het was in het belang van de VVD geweest dat de PvdA groot was gebleven,” vond hij. Rutte benadrukte het belang van grote volkspartijen zoals het CDA, de VVD en de PvdA voor de Nederlandse politiek.
Persoonlijke reflecties en afsluitende opmerkingen
Aan het begin van de uitzending liet Rutte al doorschemeren dat hij zich moeilijk volledig kan onthouden van een mening. “Ik vind er overal wel iets van,” gaf hij toe. Toch blijft voorzichtigheid geboden, gezien zijn internationale functie waar diplomatie en terughoudendheid vereist zijn.
Het gesprek bij Pauw & De Wit liet zien hoe Mark Rutte, ondanks zijn nieuwe internationale functie, de ontwikkelingen in de Nederlandse politiek nauwlettend volgt en niet schroomt om zijn waardering uit te spreken voor de inzet van zijn opvolgers in het kabinet-Jetten.
De uitdagingen zijn volgens hem niet gering, maar de bewondering voor de aanpak van het minderheidskabinet is duidelijk aanwezig.
