Wanneer de herfst zijn intrede doet en de dagen korter en kouder worden, duiken steeds meer mensen onder een extra deken of trekken ze een dikke trui aan. Het uitstellen van het aanzetten van de verwarming is voor velen een logische manier om de energiekosten binnen de perken te houden.
Toch rijst ieder jaar weer de vraag: hoe koel mag het eigenlijk worden in huis voordat de gezondheid in het geding komt? Vooral voor mensen die wat ouder zijn, kan het antwoord op deze vraag belangrijker zijn dan men op het eerste gezicht zou denken.
De invloed van binnentemperatuur op het lichaam
Volgens de GGD Leefomgeving is het aan te raden om woonruimtes waar men veel tijd doorbrengt, consequent tot minstens 18 graden Celsius te verwarmen. Het idee dat een koud huis alleen voor wat ongemak zorgt, zoals koude handen of voeten, is inmiddels achterhaald.
Ook minder zichtbare effecten op het lichaam kunnen optreden, vooral bij mensen met een verhoogde bloeddruk.
Zodra het lichaam wordt blootgesteld aan lagere temperaturen, trekken de bloedvaten onder de huid samen. Dit helpt om de lichaamswarmte beter vast te houden, maar tegelijkertijd stijgt hierdoor ook de bloeddruk.
Uit gegevens van Blood Pressure UK blijkt dat in de wintermaanden de gemiddelde bloeddruk in bepaalde onderzoeken 5 tot 8 mmHg hoger ligt dan in de zomer. Hoewel dit verschil niet groot lijkt, kan het voor mensen met een hoge bloeddruk wel degelijk gevolgen hebben.
Koude zonder signalen: het sluipende effect op ouderen
Het gevaar van een verhoogde bloeddruk is dat dit zelden direct klachten geeft. Zo kan iemand ongemerkt urenlang in een te koude woonkamer zitten terwijl de bloeddruk stijgt. Vooral bij ouderen is het belangrijk om hierop te letten, omdat zij gevoeliger zijn voor temperatuurwisselingen en het lichaam deze minder goed kan opvangen.
Juist op latere leeftijd is het risico op gezondheidsproblemen als gevolg van kou groter. Niet alleen verandert met de jaren het vermogen van het lichaam om warmte vast te houden, ook bestaande aandoeningen aan hart of longen kunnen de gevoeligheid voor kou vergroten.
Adviezen van GGD en Milieu Centraal: het belang van comfort
De GGD Leefomgeving adviseert daarom om een minimale temperatuur van 18 graden in leefruimtes aan te houden. Begrijpelijk is de neiging om de thermostaat lager te zetten om energie te besparen, maar dit brengt wel risico’s met zich mee.
Wanneer de binnentemperatuur langdurig onder de 15 graden blijft, neemt bovendien de kans op vochtproblemen en schimmelvorming toe, wat eveneens negatieve gevolgen voor de gezondheid kan hebben.
Milieu Centraal sluit zich aan bij het belang van een comfortabele temperatuur. Overdag is 19 graden voor de meeste mensen voldoende. Het gaat er vooral om een balans te vinden tussen comfortabel wonen en verantwoord omgaan met energie.
De grens van 18 graden geldt als praktisch richtpunt en niet als strikte scheidslijn tussen gezond en ongezond. Het betekent dus niet dat er direct iets misgaat als de temperatuur kortstondig iets lager is, maar het geeft richting aan wat als veilig wordt gezien, zeker voor ouderen.
Wetenschappelijk bewijs: temperatuur en bloeddruk
Dat de temperatuur in huis daadwerkelijk invloed heeft op de bloeddruk, blijkt uit onderzoek onder 4.659 volwassenen. Uit deze studie kwam naar voren dat met iedere graad lagere binnentemperatuur de bloeddruk iets hoger werd. Het effect was vooral zichtbaar bij mensen die weinig lichamelijk actief zijn.
Al zorgt een enkele keer de thermostaat lager zetten niet direct voor gezondheidsklachten, het onderzoek toont wel aan dat temperatuur een factor is die niet mag worden onderschat, vooral bij mensen met een verhoogde bloeddruk.
Slim verwarmen: comfort én energiebesparing
Het huis verwarmen hoeft niet te betekenen dat overal de verwarming constant op een hoge stand staat. Door selectief te verwarmen in de ruimtes waar men het vaakst verblijft, kan een combinatie van comfort en energiebesparing worden bereikt.
Het sluiten van deuren naar minder gebruikte kamers helpt om warmte vast te houden. Daarnaast kan het dragen van meerdere laagjes kleding, warme sokken of pantoffels bijdragen aan het vasthouden van lichaamswarmte.
Regelmatig bewegen is eveneens belangrijk. Door af en toe op te staan of een stukje te lopen, blijft het lichaam actief en helpt het zichzelf warm te houden. Een goede ventilatie mag niet worden vergeten: een warm huis zonder frisse lucht is niet automatisch gezond.
Door ventilatieroosters open te houden en vochtige lucht af te voeren, wordt de kans op schimmel en vochtproblemen verkleind.
Extra aandacht voor mensen met hoge bloeddruk
Voor iedereen met een reeds bestaande hoge bloeddruk is het verstandig om in de winter extra alert te zijn op eventuele schommelingen. Het kan raadzaam zijn om in deze periode vaker te meten en veranderingen te bespreken met de huisarts. Zelfstandig medicatie aanpassen wordt afgeraden zonder overleg met een arts.
Hoewel het niet nodig is om het huis tropisch warm te stoken, is het voor mensen van 65 jaar en ouder, of mensen met gezondheidsproblemen, belangrijk om niet alleen op de energierekening te letten. Het lichaam heeft voldoende warmte nodig om goed te kunnen functioneren, zeker tijdens koude en donkere winterdagen.
Hoe een graad verschil impact kan maken
De invloed van slechts één enkele graad temperatuurverschil kan in de praktijk al merkbaar zijn. Ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid geven aan dat een minimale temperatuurdaling het verschil kan betekenen tussen zich energiek voelen of last krijgen van stijve spieren, koude ledematen en een hogere bloeddruk.
Zowel uit praktijkervaringen als wetenschappelijke inzichten blijkt dat aandacht voor de juiste binnentemperatuur geen overbodige luxe is.
Het is een eenvoudige maatregel die bijdraagt aan het behoud van een goede gezondheid, zeker voor wie ouder is dan 50 of 65 jaar en voor iedereen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.
