De Efteling wordt opnieuw geconfronteerd met felle kritiek op een van haar meest iconische attracties: Fata Morgana. Sinds 1986 trekt deze boottocht dagelijks duizenden bezoekers die zich laten meevoeren door een Oosterse fantasiewereld. Voor veel mensen roept de attractie warme herinneringen op aan sprookjesachtige paleizen, kleurrijke markten en mysterieuze schatten. Toch groeit de groep die Fata Morgana niet langer ziet als onschuldig vermaak, maar als een pijnlijk voorbeeld van culturele stereotypering.
Tijdens de tocht vaar je langs scènes die rechtstreeks lijken te komen uit de verhalen van 1001 Nacht. Je ziet gevangenissen, bedelaars, buikdanseressen en rijke sultans met kromzwaarden. De sfeer is indrukwekkend en meeslepend. Maar onder die betoverende façade schuilt volgens critici een eenzijdige en achterhaalde kijk op het Midden-Oosten. Volgens hen word je onbewust blootgesteld aan beelden die een compleet volk reduceren tot clichés van onderdrukking, geweld en mystiek.
De recente golf van kritiek werd aangewakkerd door een Franse bezoeker die zijn mening deelde op Reddit. Hij beschreef hoe Arabische mannen in de attractie vooral worden neergezet als woeste bewakers of boosaardige criminelen. Vrouwen worden volgens hem nauwelijks als volwaardige personen weergegeven, maar vooral als verleidelijke of onderworpen figuren. Zijn boodschap sloeg aan en werd breed gedeeld, waardoor het debat over Fata Morgana in volle hevigheid losbarstte.
De Efteling heeft inmiddels gereageerd op de ontstane ophef. Een woordvoerder gaf aan dat Fata Morgana nooit bedoeld is als een realistische afspiegeling van het Midden-Oosten. “Het is een fantasiewereld, geïnspireerd op sprookjes,” benadrukte hij. Tegelijkertijd erkent het park dat er in het verleden te weinig aandacht is geweest voor inclusieve representatie. Bij nieuwe attracties is men daar nu wel nadrukkelijker mee bezig, aldus de organisatie.
De kritiek op Fata Morgana staat niet op zichzelf. De Efteling heeft de afgelopen jaren al meerdere keren ingegrepen bij attracties die als kwetsend werden ervaren. Zo werd Monsieur Cannibale vervangen door een attractie rondom Sindbad de Zeeman. En in Carnaval Festival werden karikaturale figuren uit Aziatische en Afrikaanse culturen minder stereotiep afgebeeld. Het park lijkt dus bereid om aanpassingen door te voeren als de publieke opinie daarom vraagt.
De discussie raakt aan een bredere kwestie: moet je klassieke attracties aanpassen als ze niet meer passen bij het huidige tijdsbeeld? Voor veel bezoekers hoort Fata Morgana bij hun jeugd, bij schoolreisjes en gezinsuitjes. Maar tegelijkertijd groeit het besef dat amusement geen vrijbrief is voor het in stand houden van raciale of culturele vooroordelen. Wat ooit onschuldig leek, wordt nu kritisch bevraagd.
Vooralsnog laat de Efteling in het midden of de attractie daadwerkelijk wordt aangepast. Wel laat het park weten open te staan voor suggesties van externe experts. “We willen dat iedereen zich welkom voelt in ons park,” klinkt het nadrukkelijk. De toon wijst erop dat de Efteling zich bewust is van haar maatschappelijke rol en gevoeligheid toont voor signalen uit de samenleving.
– Tekst gaat verder onder de video –
Wat er met Fata Morgana gaat gebeuren is nog niet duidelijk. Maar het gesprek is geopend, en dat alleen al is van grote waarde. Steeds vaker worden oude verhalen herschreven om recht te doen aan nieuwe inzichten. Het is goed mogelijk dat ook dit sprookje een ander einde krijgt dan je gewend bent. Een versie waarin je je niet alleen kunt verwonderen, maar waarin ook iedereen zich erkend voelt.
